પશ્ચિમ બંગાળના બહુચર્ચિત સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) વિવાદ પર સુપ્રીમ કોર્ટે શુક્રવારે એક મોટી સ્પષ્ટતા કરી છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે જણાવ્યું કે કોઈ પણ વ્યક્તિની નાગરિકતા નક્કી કરવી એ ચૂંટણી પંચનો બંધારણીય અધિકાર નથી. કોર્ટના આ ચુકાદાથી કાનૂની સ્થિતિ એકદમ સ્પષ્ટ થઈ ગઈ છે.
મતદારયાદીમાં નામ ન હોવાથી નાગરિકતા ગુમાવવી નહીં
સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી દરમિયાન એક મહત્વની રાહત આપી છે. અદાલતે કહ્યું કે માત્ર મતદારયાદીમાંથી નામ કમી થવાને કારણે કોઈ વ્યક્તિની ભારતીય નાગરિકતા આપોઆપ ખતમ થઈ જતી નથી.
જો કોઈ ટ્રિબ્યુનલ મતદારયાદીમાં નામ સામેલ ન કરવાનો નિર્ણય આપે, તો ચૂંટણી પંચે આ મામલો સંબંધિત મંત્રાલયને મોકલવો પડશે. ચીફ જસ્ટિસની બેન્ચે આ મામલે દાખલ થયેલી જાહેર હિતની અરજી (PIL) પર વધુ સુનાવણી કરવા સંમતિ આપી છે. હવે આગામી સુનાવણી 25 ઓગસ્ટના રોજ હાથ ધરાશે.
શું છે આ સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR)?
સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) એ ચૂંટણી પંચ દ્વારા ચલાવવામાં આવતું એક વિશેષ અભિયાન છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મતદારયાદીને એકદમ શુદ્ધ અને ભૂલરહિત બનાવવાનો છે.
આ પ્રક્રિયા દ્વારા એ સુનિશ્ચિત કરાય છે કે મતદારયાદીમાં માત્ર પાત્ર ભારતીય નાગરિકોના જ નામ હોય. આ અભિયાન હેઠળ મૃત્યુ પામેલા, અન્ય જગ્યાએ સ્થળાંતર કરી ગયેલા કે અપાત્ર વ્યક્તિઓના નામ યાદીમાંથી હટાવવામાં આવે છે.
સામાન્ય પુનરીક્ષણ અને SIR વચ્ચે શું તફાવત છે?
ચૂંટણી પંચ દર વર્ષે સામાન્ય મતદારયાદી સુધારણાની કામગીરી કરતું જ હોય છે. પરંતુ જ્યારે કોઈ ચોક્કસ રાજ્ય કે સરહદી વિસ્તારમાં મોટા પાયે તપાસની જરૂર પડે ત્યારે SIR લાગુ કરાય છે. આ પ્રક્રિયામાં સરકારી કર્મચારીઓ ઘરે-ઘરે જઈને વેરિફિકેશન કરે છે. જેમાં નાગરિકોના દસ્તાવેજો અને તેમની પાત્રતાનું ખૂબ જ ઝીણવટભર્યું પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે.
પશ્ચિમ બંગાળમાં રાજકીય વિવાદ કેમ?
પશ્ચિમ બંગાળમાં આ પ્રક્રિયાને લઈને લાંબા સમયથી ભારે રાજકીય ખેંચતાણ ચાલી રહી છે. શાસક પક્ષના નેતાઓ આ પ્રક્રિયાને મતદારયાદી શુદ્ધ કરવા માટે જરૂરી ગણાવે છે. બીજી તરફ, વિરોધ પક્ષોનો આરોપ છે કે રાજકીય ફાયદા માટે વિરોધી મતદારોના નામ જાણીજોઈને યાદીમાંથી હટાવવામાં આવી રહ્યા છે.
