2 એપ્રિલ, 2026 ; પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવને કારણે ભારત સહિત વિશ્વના વેપાર પર મોટી અસર પડી રહી છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર સંઘર્ષ વધતા સપ્લાય ચેઇન પર દબાણ વધી રહ્યું છે. ભારતનો ગલ્ફ દેશો સાથેનો વેપાર લગભગ 178 બિલિયન ડોલરનો છે, જે હવે જોખમમાં છે.
મુખ્ય અસર ક્યાં પડશે?
1. કૃષિ અને ખાદ્ય ઉત્પાદન
ભારત ચોખા, મસાલા અને અન્ય ઉત્પાદનો ગલ્ફ દેશોમાં નિકાસ કરે છે.
હવે:
- ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ વધશે
- ડિલિવરીમાં વિલંબ થશે
- નિકાસકારોનું જોખમ વધશે
2. એન્જિનિયરિંગ અને ઉદ્યોગ
ગલ્ફ દેશોમાં જતી મશીનરી અને પ્રોડક્ટ્સ પર અસર થશે.
- નવા ઓર્ડર ઓછા થઈ શકે
- વેપારમાં ધીમો પડકાર
3. જેમ્સ અને જ્વેલરી
દુબઈ જેવા હબ પર નિર્ભરતા વધુ છે.
- વેપાર ઘટી શકે
- નિકાસમાં નુકસાન
4. ઊર્જા અને પેટ્રોલિયમ
આ સૌથી સંવેદનશીલ ક્ષેત્ર છે.
- તેલના ભાવ વધી શકે
- આયાત બિલ વધશે
- પેટ્રોકેમિકલ ખર્ચ વધી શકે
5. કેમિકલ અને ફાર્મા સેક્ટર
ઘણા કેમિકલ્સ અને ઇન્ટરમીડિયેટ્સ પશ્ચિમ એશિયામાંથી આવે છે.
- સપ્લાયમાં વિક્ષેપ
- દવાઓ મોંઘી થઈ શકે
હોર્મુઝ જળમાર્ગ કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
- ભારતની 45% ક્રૂડ ઓઇલ આયાત આ માર્ગથી થાય છે
- લગભગ 90% LPG સપ્લાય આ રૂટ પર આધારિત છે
જો આ માર્ગ બંધ થાય:
- ઊર્જા સંકટ ઉભું થઈ શકે
- ગેસ અને પેટ્રોલ મોંઘા થઈ શકે
સરકાર શું કહે છે?
પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયે હાલની સ્થિતિ સામાન્ય ગણાવી છે:
- 60 દિવસનો તેલ સ્ટોક ઉપલબ્ધ
- LPG સપ્લાય સ્થિર
- પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં વધારો નથી
- દેશભરમાં સપ્લાય ચાલુ
સરકારે લીધેલા મહત્વપૂર્ણ પગલાં
- ઇન્ટર-મિનિસ્ટ્રિયલ ગ્રુપ (IMG) બનાવાયું
- દરરોજ સમીક્ષા બેઠક
- વેસ્ટ એશિયા ક્રાઈસિસ ડેસ્ક શરૂ
- ટોલ ફ્રી હેલ્પલાઇન: 1800-111-550
- દવાઓ માટે API સપ્લાય પર નજર
નિકાસકારો માટે રાહત
સરકારે નિકાસકારોને રાહત આપતા એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશન અને EPCG સ્કીમ હેઠળ નિકાસની જવાબદારી પૂર્ણ કરવાની મુદત 3 મહિના વધારીને 31 ઓjગસ્ટ, 2026 કરી દીધી છે. આ સમયગાળા દરમિયાન કોઈ લાયસન્સ રદ કરવામાં આવશે નહીં અને કોઈ દંડ પણ વસૂલવામાં આવશે નહીં. સાથે જ RoDTEP લાભો ફરીથી 100 ટકા પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે, જેનાથી નિકાસ ખર્ચ નિયંત્રણમાં રહેશે. ECGC કવર પણ વધારીને 100 ટકા કરવામાં આવ્યું છે, જે સામાન્ય રીતે 80 થી 85 ટકા રહેતું હતું. પ્રીમિયમ વધશે નહીં અને આગામી સમયમાં 95 ટકા કવરનો વધારાનો ખર્ચ સરકાર ભોગવશે.
- નિકાસ સમયમર્યાદા 31 ઓગસ્ટ 2026 સુધી વધારી
- કોઈ દંડ નહીં
- RoDTEP લાભ 100%
- ECGC કવર 100% સુધી વધાર્યું
હોર્મુઝ સંકટ ભારત માટે મોટો આર્થિક પડકાર છે. પરંતુ હાલ માટે સ્થિતિ નિયંત્રણમાં છે. જો તણાવ વધશે તો ગેસ, પેટ્રોલ અને દવાઓના ભાવ વધી શકે.
