ક્રૂડ ઓઇલ શોધવા ભારતની મોટી તૈયારી: શું છે ‘સમુદ્ર મંથન’ યોજના અને ભારત કેમ રૂ. ૮૪,૦૮૪ કરોડ ખર્ચ કરી રહ્યું છે?

ઉર્જા ક્ષેત્રે વિદેશો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે ભારત સરકારે એક મોટું કદમ ઉઠાવ્યું છે. સમુદ્રના ઊંડાણમાંથી કાચું તેલ (Crude Oil) અને કુદરતી ગેસ શોધી કાઢવા માટે સરકારે એક વિશાળ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો છે. આ દીર્ઘકાલીન યોજનાનું નામ ‘સમુદ્ર મંથન’ (National Offshore Exploration Scheme) રાખવામાં આવ્યું છે.

રૂ. ૮૪,૦૮૪ કરોડનોંગી મંજૂરી

આ યોજના હેઠળ સરકારે રૂ. ૮૪,૦૮૪ કરોડના ખર્ચને મંજૂરી આપી છે. આ રકમ નાણાકીય વર્ષ ૨૦૩૦-૩૧ સુધી ખર્ચવામાં આવશે.

તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દરિયાના ઊંડા પાણીમાં તેલ અને ગેસના નવા ભંડારો શોધીને ભારતની ઉર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરવાનો છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ૨૦૨૫ના સ્વતંત્રતા દિવસના ભાષણમાં પ્રથમ વખત આધુનિક ‘સમુદ્ર મંથન’નો વિચાર રજૂ કર્યો હતો.

આ યોજના શા માટે જરૂરી છે?

ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું લગભગ ૮૮-૮૯% કાચું તેલ અને અડધોઅડધ કુદરતી ગેસ અન્ય દેશોમાંથી આયાત કરે છે.

વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય (Geo-political) તણાવને કારણે અવારનવાર ઇંધણ પુરવઠા પર અસર પડે છે. આથી જ ઘરેલું સ્તરે તેલનું ઉત્પાદન વધારવું ભારત માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની ગયું છે.

‘સમુદ્ર મંથન’ યોજના હેઠળ શું થશે?

ભારતના દરિયાઈ વિસ્તારોમાં તેલ અને ગેસના અથાહ ભંડારો હોવાની શક્યતા છે, પરંતુ ત્યાંથી તેલ કાઢવું ખૂબ મુશ્કેલ અને મોંઘું છે.

આ યોજના હેઠળ:

• સરકાર મોટા પાયે સીસ્મિક સર્વે અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય અભ્યાસ માટે ભંડોળ પૂરું પાડશે.

• આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને દરિયાના ઊંડા અને અતિ-ઊંડા પાણીમાં ડ્રિલિંગ (ખોદકામ) કરવામાં આવશે.

• ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા જીઓલોજિકલ ડેટા તૈયાર કરાશે જેથી ખાનગી અને વૈશ્વિક રોકાણકારો પણ આ ક્ષેત્રમાં રોકાણ કરવા આકર્ષાય.

દેશને શું ફાયદો થશે?

સરકારને આશા છે કે આ પહેલથી ભારતના તેલ અને ગેસ ભંડારમાં ૬૦૦ મિલિયન મેટ્રિક ટન જેટલો વધારો થઈ શકે છે.

જોકે, વ્યાવસાયિક ઉત્પાદન શરૂ થવામાં થોડા વર્ષો લાગશે, પરંતુ સફળ શોધ બાદ: ૧. ભારતની આયાત નિર્ભરતા ઘટી જશે. ૨. દેશની લાંબા ગાળાની ઉર્જા સુરક્ષા મજબૂત થશે. ૩. દેશમાં મોટું રોકાણ આવશે અને નવી રોજગારીની તકો ઊભી થશે.