જો તમે પણ ટ્રેનમાં RAC એટલે કે રિઝર્વેશન અગેન્સ્ટ કેન્સલેશન ટિકિટ પર મુસાફરી કરો છો, તો આ સમાચાર તમારા કામના છે. દિલ્હીના એક ગ્રાહક આયોગે ભારતીય રેલવેને સેવામાં ખામી દર્શાવવા માટે દોષી ઠેરવ્યું છે. વાસ્તવમાં, એક RAC મુસાફરને બીજા અજાણ્યા મુસાફર સાથે એક જ ધાબળો શેર કરવા માટે મજબૂર કરવામાં આવ્યો હતો. આ મામલે કન્ઝ્યુમર ફોરમે સખત વલણ અપનાવીને રેલવે પર 25,000 રૂપિયાનો દંડ લગાવ્યો છે. આ સમાચાર ‘લાઈવ હિન્દુસ્તાન’ના વાચકો માટે એક મહત્વપૂર્ણ માહિતી છે કે રેલવેના નિયમો હેઠળ RAC મુસાફરોના શું અધિકારો છે.
શું છે પૂરો મામલો?
આ ઘટના 28 ઓક્ટોબર 2022ની છે. મુસાફરે 25 ઓક્ટોબર 2022ના રોજ પ્રયાગરાજથી દિલ્હી સુધીની મુસાફરી માટે ટિકિટ બુક કરી હતી. મુસાફરને RAC ટિકિટ મળી હતી, જેનો અર્થ એ હતો કે તેણે પોતાની સીટ બીજા કોઈ અજાણ્યા મુસાફર સાથે શેર કરવાની હતી.
તકરાર મુજબ, મુસાફરી દરમિયાન ટ્રેન એટેન્ડન્ટે તે બંને મુસાફરોને આખી મુસાફરી માટે માત્ર એક જ ધાબળો, એક ઓશીકું અને બે બેડશીટ આપી હતી. મુસાફરનું કહેવું હતું કે બે અજાણ્યા લોકો વચ્ચે એક ધાબળો શેર કરવો શક્ય નહોતો. જ્યારે મુસાફરે એટેન્ડન્ટ પાસે અલગ ધાબળો અને ઓશીકું માંગ્યું, ત્યારે એટેન્ડન્ટે જવાબ આપ્યો- “એ જ નિયમ છે કે એક સીટ માટે માત્ર એક જ ધાબળો, એક ઓશીકું અને 2 બેડશીટ આપવામાં આવે છે.”
મદદ માંગવા પર આપી દીધો રૂમાલ
મુસાફરે પરેશાન થઈને ટ્વિટર (X) પર રેલવે સેવાને ફરિયાદ કરી. રેલવેએ તેમની પાસે PNR નંબર માંગ્યો. માહિતી શેર કર્યા પછી, એટેન્ડન્ટ તેમની પાસે આવ્યો પરંતુ વધારાનો ધાબળો કે ચાદર આપવાને બદલે તેણે મુસાફરના હાથમાં એક રૂમાલ (ટૌલ) પકડાવી દીધો.
મુસાફરે TTE પાસે કમ્પ્લેઈન્ટ બુક માંગી, પરંતુ TTE એ પણ ના પાડી દીધી. પાછળથી ટ્વિટર પર તેમને મેસેજ મળ્યો કે તેમની સમસ્યાનું નિવારણ પ્રયાગરાજના ડિવિઝનલ રેલવે મેનેજર (DRM) દ્વારા કરવામાં આવશે. દિલ્હી પહોંચ્યા પછી મુસાફરે 29 ઓક્ટોબર 2022ના રોજ નવી દિલ્હી રેલવે સ્ટેશન પર લેખિત ફરિયાદ નોંધાવી. છ મહિના પછી તેમને એક પત્ર મળ્યો કે તેમની ફરિયાદ DRM ને મોકલી આપવામાં આવી છે.
રેલવેની સફાઈ અને છુપાવેલું સત્ય
સુનાવણી દરમિયાન નોર્ધર્ન રેલવેએ એ વાત સામે વાંધો ઉઠાવ્યો કે આ મામલો દિલ્હીના અધિકાર ક્ષેત્રનો નથી. રેલવેએ એવો પણ તર્ક આપ્યો કે નિયમ અનુસાર બેડરોલ આપવામાં આવે છે અને વધારાનો ધાબળો માંગ અથવા ઉપલબ્ધતાના આધારે આપવામાં આવે છે.
જોકે, દિલ્હી કન્ઝ્યુમર ડિસ્પ્યુટ્સ રેડ્રેસલ કમિશન (અધ્યક્ષ મોનિકા અગ્રવાલ શ્રીવાસ્તવ અને સભ્યો રાજેન્દર ધર તથા રીતુ ગરોડિયા) એ મામલાની તપાસ કરી. આયોગે શોધી કાઢ્યું કે રેલવેના આંતરિક સંચારથી ખબર પડે છે કે લિનેન સેવા પૂરી પાડતી કોન્ટ્રાક્ટ કંપની પર નિયમોના ઉલ્લંઘન બદલ 1,000 રૂપિયાનો દંડ લગાવવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ, રેલવેએ મુસાફરને આ અંગે કોઈ માહિતી આપી નહોતી અને ન તો તેમને કોઈ વળતર આપ્યું હતું.
ઉપભોક્તા આયોગનો ચૂકાદો
આયોગે 23 સપ્ટેમ્બર 2009ના એક સરકારી પરિપત્ર (સર્ક્યુલર) નો હવાલો આપ્યો, જેમાં સ્પષ્ટ છે કે AC ક્લાસમાં (AC ચેર કાર સિવાય) RAC મુસાફરોના ભાડામાં બેડરોલનો ચાર્જ સામેલ હોય છે. તેથી, તેમને એક અલગ ધાબળો અને બેડશીટ આપવામાં આવવી જોઈએ. આયોગે રેલવેને સેવામાં ખામી માટે દોષી ઠેરવ્યું અને મુસાફરને કુલ 25,000 રૂપિયા ચૂકવવાનો નિર્દેશ આપ્યો:
-
20,000 રૂપિયા: માનસિક ત્રાસ અને શારીરિક પરેશાનીના વળતર તરીકે.
-
5,000 રૂપિયા: કોર્ટ-કચેરીના ખર્ચ (મુકદ્દમા) પેટે.
આયોગે રેલવેને આ રકમ ચૂકવવા માટે 60 દિવસનો સમય આપ્યો છે. આદેશમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જો 60 દિવસની અંદર ચુકવણી કરવામાં નહીં આવે, તો નિર્ણયની તારીખથી 7 ટકા વ્યાજ પણ ચૂકવવું પડશે.
