સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court) આગોતરા જામીન અને કોર્ટના અધિકારક્ષેત્ર અંગે એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જામીન અરજી નકારવી એ કોર્ટનો હક છે, પરંતુ આરોપીને શરણે થવા મજબૂર કરી શકાય નહીં.
કોર્ટે શું આપ્યો ચુકાદો?
સુપ્રીમ કોર્ટના જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુઈયાની બેન્ચે આ મહત્વની ટિપ્પણી કરી છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે:
-
કોઈપણ આરોપીની આગોતરા જામીન અરજી કોર્ટ ફગાવી શકે છે.
-
પરંતુ, અરજી ફગાવતી વખતે કોર્ટ આરોપીને ટ્રાયલ કોર્ટ સામે આત્મસમર્પણ (Surrender) કરવાનો આદેશ આપી શકે નહીં.
-
આવો નિર્દેશ આપવો એ કોર્ટના કાયદાકીય અધિકારક્ષેત્રની બહાર છે.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
આ કેસ ઝારખંડ હાઈકોર્ટના એક આદેશથી શરૂ થયો હતો. ઝારખંડમાં જમીન વિવાદના એક કેસમાં હાઈકોર્ટે આરોપીની જામીન અરજી ફગાવી દીધી હતી. સાથે જ હાઈકોર્ટે આરોપીને નીચલી કોર્ટમાં સરન્ડર થવા અને નિયમિત જામીન મેળવવા આદેશ કર્યો હતો.
આરોપી પર IPCની કલમ 323, 420 (છેતરપિંડી), 468 (બનાવટ) અને 471 હેઠળ ગુનો નોંધવામાં આવ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના આ અભિગમને ખોટો ગણાવ્યો છે.
ન્યાયિક સીમાઓનું મહત્વ
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે આગોતરા જામીનનો મુખ્ય હેતુ ધરપકડથી સુરક્ષા આપવાનો છે. જો કોર્ટને લાગે કે રાહત આપવા જેવી નથી, તો તે માત્ર અરજી ફગાવી શકે છે. આરોપી પર આત્મસમર્પણ કરવાનું દબાણ લાવવું એ ન્યાયિક મર્યાદાનું ઉલ્લંઘન છે.
ઝારખંડ હાઈકોર્ટે આરોપીની બીજી આગોતરા જામીન અરજીને એ આધારે ફગાવી દીધી હતી કે કેસમાં કોઈ નવા સંજોગો સામે આવ્યા નથી. હાઈકોર્ટે તેના અગાઉના આદેશ પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો. તે આદેશમાં કોર્ટે સતેન્દર કુમાર અંતિલ વિરુદ્ધ સીબીઆઈ કેસના ચુકાદાનો હવાલો આપતા આરોપીને ટ્રાયલ કોર્ટમાં સરન્ડર કરવા કહ્યું હતું. સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના આ દૃષ્ટિકોણને ખોટો ગણાવ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે આ પ્રકારનો નિર્દેશ સંપૂર્ણપણે અધિકારક્ષેત્ર વિના આપવામાં આવ્યો હતો. આગોતરા જામીનનો ઉદ્દેશ્ય ધરપકડથી સુરક્ષા પ્રદાન કરવાનો છે. જો કોર્ટને લાગે છે કે રાહત ન આપવી જોઈએ, તો તે અરજીને અસ્વીકાર કરી શકે છે. પરંતુ તે આરોપી પર આત્મસમર્પણ/સરન્ડર કરવાનું દબાણ લાવી શકે નહીં.
