માર્ચ ૨૦૨૬માં ઈરાન અને ઇઝરાયેલ વચ્ચે ફાટી નીકળેલા આ યુદ્ધે સમગ્ર વિશ્વને આર્થિક સંકટમાં મૂકી દીધું છે. ખાસ કરીને તેલના પુરવઠા પર તેની સીધી અસર પડી છે.
૧. વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર ‘ઓઈલ શોક’
• ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ: આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ $૧૧૫ થી $૧૨૫ પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયા છે. જો યુદ્ધ લાંબુ ચાલશે તો આ ભાવ $૧૫૦ ને પાર કરી શકે છે.
• હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz): વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો ૨૦% ભાગ આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગે પસાર થાય છે. ઈરાને આ માર્ગ બંધ કરવાની ધમકી આપતા વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ છે.
• વીમા પ્રીમિયમમાં વધારો: દરિયાઈ માર્ગે તેલ લાવતા ટેન્કરો માટે વીમાના દરોમાં ૩૦૦% નો વધારો થયો છે, જેને કારણે પરિવહન ખર્ચ વધી ગયો છે.
૨. ભારત પર તેની સીધી અસર:-
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૭% ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે, તેથી આ યુદ્ધ ભારત માટે ચિંતાનો વિષય છે:
• મોંઘવારી (Inflation): તેલના ભાવ વધવાથી ટ્રાન્સપોર્ટેશન મોંઘું થશે, જેનાથી શાકભાજી, દૂધ અને અન્ય જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં ૧૦% થી ૧૫% નો વધારો થઈ શકે છે.
• પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ: ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર ₹૧૨ થી ₹૧૮ સુધીનો વધારો ઝીંકાય તેવી શક્યતા છે.
• રૂપિયાનું મૂલ્ય: ડોલર સામે રૂપિયો નબળો પડીને ₹૯૫ ની સપાટી સુધી જઈ શકે છે, જેનાથી વિદેશી શિક્ષણ અને ઈલેક્ટ્રોનિક વસ્તુઓ મોંઘી થશે.
૩. ભારત કેટલું સુરક્ષિત છે? (ભારતની રણનીતિ)
પડકારજનક સ્થિતિ હોવા છતાં ભારત પાસે કેટલાક ‘સેફ્ટી નેટ’ છે:
• વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર (SPR): ભારત પાસે ભૂગર્ભમાં સુરક્ષિત રાખેલો તેલનો જથ્થો છે, જે કટોકટીના સમયે ૧૦-૧૨ દિવસ સુધી કામ લાગી શકે છે.
• રશિયા પાસેથી આયાત: ભારતે ખાડી દેશો પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને રશિયા પાસેથી સસ્તું તેલ લેવાનું ચાલુ રાખ્યું છે, જે એક મોટી રાહત છે.
• વિદેશી મુદ્રા ભંડાર: ભારત પાસે $૭૦૦ અબજ થી વધુનું વિદેશી હુંડિયામણ છે, જે રૂપિયાને એકદમ તૂટતા બચાવી શકે છે.
૪. સામાન્ય નાગરિક અને રોકાણકારો માટે શું?
• શેરબજાર: શેરબજારમાં હાલ ભારે વોલેટિલિટી જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને પેઈન્ટ્સ, ટાયર અને એવિએશન સેક્ટર (જે તેલ પર નિર્ભર છે) ના શેરોમાં કડાકો જોવા મળ્યો છે.
• સોનાના ભાવ: અનિશ્ચિતતાના માહોલમાં લોકો સુરક્ષિત રોકાણ તરીકે સોના તરફ વળતા હોવાથી સોનાના ભાવમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે.
ભારત હાલમાં આર્થિક રીતે મજબૂત સ્થિતિમાં છે, પરંતુ જો આ યુદ્ધ લાંબુ ચાલે અથવા પડોશી દેશો તેમાં જોડાય, તો ભારત માટે જીડીપી (GDP) ગ્રોથ સાચવવો મુશ્કેલ બની શકે છે.
