અત્યારે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ ચરમસીમાએ છે. રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિવેદનોથી દુનિયાભરમાં અસમંજસની સ્થિતિ છે. ઈરાનનો દાવો છે કે અમેરિકા શાંતિનો દેખાડો કરીને તેમના તેલના ભંડારો કબજે કરવા માંગે છે. તેહરાન ટાઈમ્સે તો ત્યાં સુધી ધમકી આપી છે કે ઈરાનની ધરતી પર પગ મૂકનાર અમેરિકન સૈનિકો ‘કોફિન’ (શબપેટી) માં પરત ફરશે. આ તણાવ વચ્ચે દુનિયાને અમેરિકાના એ ત્રણ યુદ્ધો યાદ આવી રહ્યા છે, જ્યાં અમેરિકાએ શક્તિ હોવા છતાં ઘૂંટણ ટેકવવા પડ્યા હતા.
1. વિયેતનામ યુદ્ધ (1955-1975): 20 વર્ષનો સંઘર્ષ અને મોટી હાર
વિયેતનામ યુદ્ધ અમેરિકાના ઈતિહાસનું એક કાળું પ્રકરણ ગણાય છે. દુનિયાની સૌથી શક્તિશાળી સેના હોવા છતાં અમેરિકાને અહીં ખાલી હાથે પાછા ફરવું પડ્યું હતું.
યુદ્ધનું મુખ્ય કારણ
બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી દુનિયા સામ્યવાદ (સોવિયેત યુનિયન) અને મૂડીવાદ (અમેરિકા) વચ્ચે વહેંચાયેલી હતી. ઉત્તર વિયેતનામમાં સામ્યવાદી નેતા હો ચી મિન્હનું શાસન હતું, જેમને ચીન અને રશિયાનો ટેકો હતો. અમેરિકાને ડર હતો કે જો ઉત્તર વિયેતનામ જીતશે તો આખા એશિયામાં સામ્યવાદ ફેલાઈ જશે.
નુકસાનના આંકડા:
-
સૈનિકો: અમેરિકાએ 5,43,000 સૈનિકો ઉતાર્યા, જેમાંથી 58,220 સૈનિકો માર્યા ગયા.
-
ખર્ચ: અંદાજે $168 બિલિયન (આજની કિંમત મુજબ $1 ટ્રિલિયનથી વધુ).
-
વિયેતનામી જાનહાનિ: 11 લાખથી વધુ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા.
હો ચી મિન્હની ચેતવણી: “તમે અમારા 10 માણસોને મારશો અને અમે તમારા 1 ને મારીશું, પણ અંતે તમે જ થાકી જશો અને હારશો.”
2. અફઘાનિસ્તાન યુદ્ધ (2001-2021): ‘ગ્રેવયાર્ડ ઓફ એમ્પાયર્સ’
9/11 ના આતંકી હુમલા બાદ અમેરિકાએ ‘વોર ઓન ટેરર’ શરૂ કર્યું. ઓસામા બિન લાદેનને પકડવા માટે અમેરિકા અફઘાનિસ્તાનમાં પ્રવેશ્યું, પણ આ યુદ્ધ 20 વર્ષ સુધી ખેંચાયું.
ખર્ચ અને વિનાશ
બ્રાઉન યુનિવર્સિટીના રિપોર્ટ અનુસાર, અમેરિકાએ આ યુદ્ધમાં 2.3 ટ્રિલિયન ડોલર (આશરે 190 લાખ કરોડ રૂપિયા) નો ધુમાડો કર્યો.
પરિણામ શું આવ્યું?
-
તાલિબાનની વાપસી: 2021માં જ્યારે અમેરિકાએ અફઘાનિસ્તાન છોડ્યું, ત્યારે તાલિબાને માત્ર 10 દિવસમાં ફરી સત્તા કબજે કરી લીધી.
-
માનવીય સંકટ: 47,000 થી વધુ નિર્દોષ નાગરિકો અને હજારો સૈનિકોના મોત થયા.
-
ભયાનક દ્રશ્યો: કાબુલ એરપોર્ટ પર અમેરિકન વિમાનના પૈડાં પર લટકીને ભાગતા લોકોના દ્રશ્યો દુનિયા ક્યારેય નહીં ભૂલે.
3. ઈરાક યુદ્ધ (2003-2011): ખોટા દાવા અને અરાજકતા
2003માં અમેરિકાએ દાવો કર્યો કે ઈરાક પાસે WMD (સામૂહિક વિનાશના હથિયારો) છે. આ બહાને અમેરિકાએ સદ્દામ હુસૈન પર હુમલો કર્યો.
મોટી નિષ્ફળતા
સદ્દામ હુસૈનને સત્તા પરથી હટાવી ફાંસી તો આપી દેવામાં આવી, પણ આખા ઈરાકમાં ક્યાંય વિનાશક હથિયારો મળ્યા નહીં. આ અમેરિકન ઈન્ટેલિજન્સની સૌથી મોટી નિષ્ફળતા સાબિત થઈ.
US War History, Vietnam War, Afghanistan War, Iraq War, Donald Trump Iran, US Military Failures, International Relations, History of America, Global Conflicts.
અસર:
-
ISIS નો ઉદય: સદ્દામના ગયા પછી ઈરાકમાં અરાજકતા ફેલાઈ, જેનો ફાયદો ઉઠાવીને ISIS જેવા આતંકી સંગઠનનો જન્મ થયો.
-
મોતનો આંકડો: આ યુદ્ધમાં 1.5 લાખથી 6 લાખ ઈરાકી નાગરિકો માર્યા ગયા હોવાનો અંદાજ છે.
-
ખર્ચ: અંદાજે 815 બિલિયન ડોલરથી 2 ટ્રિલિયન ડોલર સુધીનો ખર્ચ થયો.
નિષ્કર્ષ: શું ઈતિહાસનું પુનરાવર્તન થશે?
આ ત્રણેય યુદ્ધો સાબિત કરે છે કે અમેરિકા મેદાનમાં લડાઈ તો જીતી લે છે, પણ લાંબા ગાળે યુદ્ધ હારી જાય છે. શું અત્યારે ઈરાન સામે પણ અમેરિકા એ જ ભૂલ કરવા જઈ રહ્યું છે?
યુદ્ધને સમજવા માટે શ્રેષ્ઠ ફિલ્મો/ડોક્યુમેન્ટરી:
-
The Vietnam War (Ken Burns)
-
Turning Point (Netflix)
-
Official Secrets
