સોના પર કસ્ટમ ડ્યુટી (Customs Duty) વધારવાના સરકારના નિર્ણયની હવે સ્થાનિક બજાર પર મોટી અસર જોવા મળી રહી છે. ઊંચા દરોના કારણે સોનાની નવી આયાતમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.
સોનાની આયાતમાં થયો મોટો ઘટાડો
સરકારના આ પગલાથી બજારમાં મોટો બદલાવ આવ્યો છે:
-
ડ્યુટી વધારા પહેલા ભારતમાં દર મહિને સરેરાશ ૭૦ થી ૧૦૦ ટન સોનું આયાત થતું હતું.
-
હવે આ આયાત ઘટીને પ્રતિ માસ માત્ર ૨૫ થી ૩૦ ટન થઈ ગઈ છે.
-
નવી આયાત ઘટવાના કારણે હવે સ્થાનિક બજારમાં જૂના સોનાના રિસાયક્લિંગમાં (Gold Recycling) મોટો વધારો થયો છે.
સરકારે કેટલો કર્યો છે ડ્યુટી વધારો?
સરકારે ૧૩ મેથી સોના અને ચાંદી પરની મૂળભૂત કસ્ટમ ડ્યુટી ૫ ટકાથી વધારીને ૧૦ ટકા કરી દીધી છે. આ ઉપરાંત, તેના પર ૫ ટકા કૃષિ માળખાગત સુવિધાઓ અને વિકાસ સેસ (AIDC) પણ લગાવવામાં આવ્યો છે. આ ફેરફાર સાથે હવે અસરકારક આયાત ડ્યુટી ૧૫ ટકા થઈ ગઈ છે. આ અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો ડ્યુટી વધારો માનવામાં આવે છે.
સરકારના આ નિર્ણય પાછળનું કારણ શું છે?
ભારત વિશ્વમાં સોનાનો બીજો સૌથી મોટો ગ્રાહક દેશ છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦ Spark-૨૬ માં દેશમાં રેકોર્ડ સ્તરે સોનાની આયાત થઈ હતી. આ આયાતને નિયંત્રિત કરવા અને વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત (Foreign Exchange Reserves) પરનું દબાણ ઘટાડવા સરકારે આ પગલું ભર્યું છે. વાણિજ્ય મંત્રાલયના ડેટા અનુસાર, એપ્રિલમાં $૫.૬૩ બિલિયનની સોનાની આયાત થઈ હતી, જે મે મહિનામાં ઘટીને $૩.૪૨ બિલિયન થઈ ગઈ છે.
શું ખરેખર સોનાની માંગ ઘટી છે?
નવી આયાત ઘટવા છતાં બજારના વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે સોનાની વાસ્તવિક માંગમાં ઘટાડો થયો છે તે કહેવું વહેલું ગણાશે.
‘ગ્લોબલ ટ્રેડ રિસર્ચ ઇનિશિયેટિવ’ ના અહેવાલ મુજબ, ડ્યુટી વધારાથી આયાતની ગતિ ભલે ધીમી પડી હોય, પણ ગ્રાહકોમાં સોનાનો ક્રેઝ ઓછો નથી થયો. લગ્નસરાની ખરીદી, વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા અને સોનાના ઊંચા ભાવને કારણે બજારમાં હજી પણ સોનાની મજબૂત માંગ જળવાઈ રહી છે. હવે ઘરેણાં ઉત્પાદકો અને ગ્રાહકો જૂના સોનાને રિસાયકલ કરવાનો વિકલ્પ વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે.
