રાજસ્થાનના પચપદરામાં વડાપ્રધાનના હસ્તે ઉદ્ઘાટન થાય તે પહેલા જ રિફાઇનરી માં લાગેલી ભીષણ આગે અનેક સવાલો ઉભા કર્યા છે. માત્ર ભારત જ નહીં, છેલ્લા બે મહિનામાં અમેરિકા, પાકિસ્તાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા સહિત 4 ખંડોની 14 રિફાઇનરી ઓમાં આવી ઘટનાઓ બની છે.
પચપદરા રિફાઇનરી: અકસ્માત કે પાકિસ્તાની કાવતરું?
રાજસ્થાનના બાલોતરામાં રૂ. 79,459 કરોડના ખર્ચે બનેલી રિફાઇનરીમાં આગ લાગતા રૂ. 3,000 કરોડનું યુનિટ રાખ થઈ ગયું.
-
NIA તપાસ: આ ઘટનાની તપાસ NIA (National Investigation Agency) ને સોંપવામાં આવી છે.
-
વ્યૂહાત્મક લોકેશન: આ રિફાઇનરી પાકિસ્તાન સરહદથી માત્ર 150 કિમી દૂર હોવાથી, નિષ્ણાતો તેને ‘આર્થિક આતંકવાદ’ (Economic Terrorism) તરીકે પણ જોઈ રહ્યા છે.
વૈશ્વિક સ્તરે સર્જાયેલી પેટર્ન (60 દિવસમાં 14 મોટી ઘટનાઓ)
દુનિયાભરમાં ટૂંકા ગાળામાં થયેલા વિસ્ફોટો કોઈ સંયોગ નથી લાગતા:
| તારીખ | સ્થળ | ઘટના |
| 19 ફેબ્રુઆરી | કેલિફોર્નિયા, અમેરિકા | શેવરોન રિફાઇનરીમાં વિસ્ફોટ |
| 23 માર્ચ | ટેક્સાસ, અમેરિકા | વેલેરો રિફાઇનરીમાં ભયાનક બ્લાસ્ટ |
| 15 એપ્રિલ | ગીલોંગ, ઓસ્ટ્રેલિયા | વીવા એનર્જીમાં 13 કલાક સુધી આગ |
| 17 એપ્રિલ | હરિપુર, પાકિસ્તાન | ગેસ પાઇપલાઇનમાં મોટો વિસ્ફોટ |
| 20 એપ્રિલ | પચપદરા, ભારત | રિફાઇનરીના CDU યુનિટમાં આગ |
શું આ ‘સાયબર વોરફેર’ છે?
આધુનિક યુગમાં રિફાઇનરીઓને નિશાન બનાવવા માટે સાયબર હુમલાનો (Cyber Attack) ઉપયોગ થઈ શકે છે.
-
SFG મેલવેર: નિષ્ણાતોએ એવો મેલવેર શોધ્યો છે જે એનર્જી ગ્રીડને નિશાન બનાવે છે.
-
અંધારામાં ઓપરેટર્સ: આ મેલવેર કંટ્રોલ રૂમમાં ‘બધું નોર્મલ છે’ તેવો ફેક ડેટા બતાવે છે, જ્યારે હકીકતમાં અંદર વિસ્ફોટની સ્થિતિ સર્જાતી હોય છે.
નિષ્ણાતોનો બીજો પક્ષ: ‘સિસ્ટમ ઓવરલોડ’
મેલવેર રિફાઇનરીમાં કેવો ખેલ ખેલી શકે એમ છે, એ સાયબર સિક્યોરિટી નિષ્ણાતો સમજાવે છે:
– મેલવેર ઓપરેટર્સના લેજિટિમેટ કમાન્ડને ઇન્ટરસેપ્ટ કરે છે.
– તેમની જગ્યાએ ડિસ્ટ્રક્ટિવ કમાન્ડ મોકલે છે.
– આ સાથે કંટ્રોલ રૂમને ફેક ‘નોર્મલ’ ડેટા ફીડ કરે છે.
તેનો અર્થ એ છે કે, ટ્રાન્સફોર્મર ઓવરલોડ થઈ રહ્યા હોય અને બ્રેકર્સ ટ્રિપ થઈ રહ્યા હોય, ત્યારે ઓપરેટરની સ્ક્રીન પર બધું સામાન્ય દેખાય છે. જ્યાં સુધી ખરેખર નુકસાન ન થઈ જાય ત્યાં સુધી તેઓ અંધારામાં જ રહે છે.
કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે મધ્ય-પૂર્વમાં યુદ્ધના કારણે ઓઇલની માંગ વધી છે. રિફાઇનરીઓ તેમની ક્ષમતા કરતા 100% થી વધુ કામ કરી રહી છે. આ ‘સિસ્ટમ ઓવરલોડ’ (System Overload) ને કારણે ટેકનિકલ ખામી સર્જાય અને આગ લાગે તે પણ શક્ય છે.
નિષ્કર્ષ: ભલે તે ટેકનિકલ ખામી હોય કે સુનિયોજિત કાવતરું, પણ આ ઘટનાઓએ ભારત સહિત વિશ્વના દેશોને તેમની ‘વ્યૂહાત્મક સંપત્તિ’ (Strategic Assets) ની સુરક્ષા વધારવા મજબૂર કર્યા છે.
