ભારત સરકાર મેટા (Meta) બાદ હવે અન્ય સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સને પણ સમન્સ પાઠવવાની અને તેમની સાથે વાટાઘાટો કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. સરકાર એ બાબતની સઘન તપાસ કરશે કે દેશમાં કાર્યરત વિવિધ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ તેમની કાનૂની જવાબદારીઓ યોગ્ય રીતે નિભાવી રહ્યા છે કે નહીં.
તાજેતરમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ફેસબુક વીડિયોને પ્લેટફોર્મ પરથી હટાવી દેવાના વિવાદ બાદ મેટાએ ભારત સરકારની સત્તાવાર માફી માંગવી પડી હતી. આ ઘટના બાદ હવે સરકારે અન્ય પ્લેટફોર્મ્સ સામે પણ કડક વલણ અપનાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
શું પ્લેટફોર્મ્સ ‘ઇન્ટરમીડિયરી’ ની વ્યાખ્યામાં આવે છે?
સૂત્રો પાસેથી મળતી માહિતી મુજબ, સરકાર એ તપાસ કરશે કે ભારતીય કાનૂન હેઠળ આ પ્લેટફોર્મ્સ ‘ઇન્ટરમીડિયરી’ (મધ્યસ્થ/માધ્યમ) ની શ્રેણીમાં આવે છે કે પછી તેઓ ‘પબ્લિશર’ (પ્રકાશક) તરીકે કામ કરી રહ્યા છે.
જો Meta કે અન્ય કોઈ પણ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પોતે નક્કી કરે છે કે કયો કન્ટેન્ટ કયા યુઝરને બતાવવો અને કયો નહીં, તો તેઓ પબ્લિશિંગ કન્ટેન્ટના દાયરામાં આવી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં પ્લેટફોર્મે પોતાના પર પોસ્ટ થતા કન્ટેન્ટની પૂરેપૂરી કાનૂની જવાબદારી લેવી પડશે.
અલ્ગોરિધમ અને રેકમેન્ડેશન સિસ્ટમ પર સવાલો
સરકારના મતે, જ્યારે કોઈ પ્લેટફોર્મની રેકમેન્ડેશન સિસ્ટમ (Recommendation System) અથવા અલ્ગોરિધમ એ નક્કી કરે છે કે યુઝર્સને કયો કન્ટેન્ટ બતાવવો, અથવા જ્યારે પ્લેટફોર્મ પૈસા લઈને કોઈ ચોક્કસ કન્ટેન્ટને પ્રમોટ કરે છે, ત્યારે તેના મધ્યસ્થ (Intermediary Status) હોવા પર ગંભીર સવાલો ઊભા થાય છે.
મેટાના અધિકારીએ વ્યક્ત કર્યો ખેદ
તાજેતરમાં અમેરિકાથી ભારત આવેલા મેટાના ચીફ ગ્લોબલ અફેર્સ ઓફિસર જોએલ કેપલને (Joel Kaplan) એક લેખિત નિવેદન જારી કરીને માફી માંગી હતી. તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ફેસબુક પોસ્ટ રિમૂવ થવાની ઘટના બદલ દિલગીરી વ્યક્ત કરી હતી. આ ઉપરાંત મેટાના સીઇઓ માર્ક ઝુકરબર્ગે પણ આ મામલે ખેદ વ્યક્ત કર્યો હતો.
આ મહત્વપૂર્ણ બેઠક કેન્દ્રીય આઇટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ સાથે યોજાઈ હતી, જેમાં મેટાને પૂછવામાં આવ્યું હતું કે શું કંપની પૈસા લઈને કોઈ ચોક્કસ પ્રકારના કન્ટેન્ટ કે પ્રોપેગેન્ડાને પ્રોત્સાહન આપે છે કે કેમ.
કાયદો નહીં માનવા પર ‘સેફ હાર્બર’ પ્રોટેક્શન થશે ખતમ
આ બેઠક દરમિયાન સરકારે ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી એક્ટ (IT Act) ની કલમ 79 નો ખાસ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
સરકારે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જો કોઈ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ મધ્યસ્થ તરીકે પોતાની કાનૂની જવાબદારીઓનું પાલન નહીં કરે, તો તેમને મળતી ‘સેફ હાર્બર’ (Safe Harbour) સુવિધા પાછી ખેંચી લેવામાં આવશે. ‘સેફ હાર્બર’ એ એક પ્રકારનું કાનૂની સંરક્ષણ છે, જેના હેઠળ પ્લેટફોર્મ પર યુઝર્સ દ્વારા પોસ્ટ કરવામાં આવેલા કન્ટેન્ટ માટે પ્લેટફોર્મ પોતે સીધું જવાબદાર ગણાતું નથી. જો આ સંરક્ષણ છીનવાઈ જાય, તો પ્લેટફોર્મ્સ સામે સીધા કાનૂની કેસ નોંધાઈ શકે છે.
