અમદાવાદની સિવિલ હોસ્પિટલ કેમ્પસમાં આવેલી જાણીતી યુ.એન. મહેતા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ કાર્ડિયોલોજી એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટર ખાતે એક દર્દનાક ઘટના બની હતી. ગટરની સફાઈ કરતી વખતે ગૂંગળામણના કારણે બે સફાઈ કામદારોના કરુણ મોત નિપજ્યા હતા.
આ ગંભીર મામલાની નોંધ લઈને ગુજરાત હાઇકોર્ટે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. કોર્ટે રાજ્ય સરકાર સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી છે અને કાયદાના અમલીકરણ સામે સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
મશીનો માત્ર કાગળ પર, ગ્રાઉન્ડ પર સ્થિતિ ચિંતાજનક
રાજ્યભરમાં ગટર સફાઈ માટે મશીનોના બદલે માણસોને અંદર ઉતારવાની પ્રથા સામે એક જાહેરહિતની અરજી (PIL) થયેલી છે. આ અરજીની સુનાવણી દરમિયાન યુ.એન. મહેતા હોસ્પિટલની ઘટના કોર્ટ સમક્ષ મૂકવામાં આવી હતી.
-
અરજદારની રજૂઆત: કોર્ટમાં રજૂઆત કરવામાં આવી કે સરકાર આધુનિક મશીનરી ખરીદવાના દાવા અને દસ્તાવેજો રજૂ કરે છે. પરંતુ જમીની હકીકત તદ્દન અલગ છે.
-
વાસ્તવિકતા: આજે પણ કામદારોને જીવના જોખમે ગટરમાં ઉતારવા માટે મજબૂર કરવામાં આવે છે. સિવિલ કેમ્પસની આ ઘટના તેનો પુરાવો છે.
હાઇકોર્ટે સરકારને પૂછ્યા આકરા સવાલો
હાઇકોર્ટે આ મામલે સરકાર પાસે સોગંદનામા પર વિગતો માગી છે. કોર્ટે સરકારને સ્પષ્ટ પૂછ્યું છે કે:
-
FIRની વિગતો: અત્યાર સુધી આવા જેટલા પણ બનાવો બન્યા છે, તેમાં બેદરકારી દાખવનારા જવાબદારો સામે કેટલી FIR નોંધવામાં આવી છે?
-
કાયદાનો અમલ કેમ નહીં?: દેશમાં વર્ષ ૨૦૧૩થી “પ્રોહિબિશન ઓફ એમ્પ્લોયમેન્ટ એઝ મેન્યુઅલ સ્કેવેન્જર્સ એન્ડ ધેર રિહેબિલિટેશન એક્ટ” (માણસ દ્વારા ગટર સફાઈ પર પ્રતિબંધનો કાયદો) લાગુ છે. આ કાયદો હોવા છતાં તેનો કડક અમલ કેમ થતો નથી?
વળતર ચૂકવણી અંગે પણ નારાજગી
અગાઉની સુનાવણીઓમાં પણ હાઇકોર્ટે વળતરની નીતિ સામે નારાજગી દર્શાવી હતી. કોર્ટે કહ્યું હતું કે સરકાર અમુક પીડિતોને વળતર આપે અને અમુકને ન આપે, તેવું બિલકુલ ચલાવી શકાય નહીં.
કોર્ટનો જૂનો આદેશ: વર્ષ ૨૦૧૬માં હાઈકોર્ટે આદેશ કર્યો હતો કે ગટર સફાઈ દરમિયાન મૃત્યુ પામતા દરેક કામદારના પરિવારને ₹૧૦ લાખનું વળતર ચૂકવવું. કોર્ટે અત્યાર સુધી ચૂકવાયેલા અને બાકી રહેલા વળતરનો વિગતવાર અહેવાલ પણ માગ્યો છે.
આ કેસની આગામી સુનાવણી હવે ૧ મહિના પછી હાથ ધરવામાં આવશે. ત્યાં સુધીમાં સરકારે તમામ જવાબો સોગંદનામા પર રજૂ કરવાના રહેશે.
