નવી દિલ્હી: જો આજે તમારા સ્માર્ટફોનની સ્ક્રીન પર ભારતીય રિઝર્વ બેંક (Reserve Bank of India – RBI) તરફથી કોઈ નોટિફિકેશન કે વૉટ્સએપ મેસેજ (WhatsApp Message) આવ્યો હોય, તો ગભરાવાની જરૂર નથી. દેશની અર્થવ્યવસ્થાને ‘કેશલેસ’ (Cashless) બનાવવા અને સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી (Central Bank Digital Currency – CBDC) એટલે કે ડિજિટલ રૂપિયા (Digital Rupee) ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આરબીઆઈએ એક મોટું જનજાગૃતિ અભિયાન શરૂ કર્યું છે.
આરબીઆઈ દેશના ખૂણે-ખૂણા સુધી લોકોને જાગૃત કરવા માટે વૉટ્સએપ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરી રહી છે. આ મેસેજ દ્વારા લોકોને સમજાવવામાં આવી રહ્યું છે કે કેવી રીતે આ સાર્વભૌમ ડિજિટલ કરન્સી, અસલી નોટો જેવો ભરોસો અને આધુનિક યુપીઆઈ (UPI) જેવી સુવિધાનું એક ઉત્તમ મિશ્રણ છે.
મેસેજ અસલી છે કે નકલી? આ રીતે કરો ‘3-પોઇન્ટ ચેક’ (3-Point Check)
ડિજિટલ ફ્રોડ (Digital Fraud) ના વધતા જતા કિસ્સાઓ વચ્ચે તમારી પાસે આવેલો મેસેજ ખરેખર રિઝર્વ બેંકનો જ છે કે કોઈ ઠગનો, તે નક્કી કરવા માટે આ ૩ બાબતોની તપાસ જરૂર કરો:
૧. વેરિફાઇડ એકાઉન્ટનું ગ્રીન/બ્લુ ટિક (Verified Tick): જે એકાઉન્ટ પરથી મેસેજ આવ્યો છે, તેના નામની આગળ બ્લુ કે ગ્રીન ટિક (Blue/Green Tick) નું બેજ હોવું જરૂરી છે. ચેટ વિન્ડોમાં સૌથી ઉપર આરબીઆઈના લોગોવાળી પ્રોફાઈલ પિક્ચર (Profile Picture) દેખાશે, જ્યાં ‘Reserve Bank of India’ ની બાજુમાં આ ટિક હશે અને નીચે ‘બિઝનેસ એકાઉન્ટ’ (Business Account) લખેલું આવશે. પ્રોફાઈલ પર ટેપ કરતાં જ આરબીઆઈનું પૂરું ડિટેલ પેજ (Detail Page) ખૂલી જશે.
૨. ઓફિશિયલ નંબરની તપાસ કરો (Official Numbers): રિઝર્વ બેંક માત્ર પોતાના બે અધિકૃત નંબરો પરથી જ વૉટ્સએપ મેસેજ મોકલે છે:
-
+91 99309 91935
-
+91 99990 41935
પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો (Press Information Bureau – PIB) ના ફેક્ટ-ચેક (Fact-Check) માં પણ પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે કે આ બંને નંબરો જ આરબીઆઈના વેરિફાઇડ બિઝનેસ એકાઉન્ટ છે.
૩. કોઈપણ લિંક પર ક્લિક ન કરો (Do Not Click Links): જો વૉટ્સએપ મેસેજમાં કોઈ ફાઈલ ડાઉનલોડ કરવા, “ફ્રી ડિજિટલ મની” (Free Digital Money) નો દાવો કરવા, “કેવાયસી અપડેટ” (KYC Update) કરવા કે કોઈ અજ્ઞાત લિંક પર ક્લિક કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું હોય, તો તે સંપૂર્ણપણે ફ્રોડ છે. આરબીઆઈના અસલી મેસેજ માત્ર માહિતી આપવા માટે હોય છે, તેમાં કોઈ શંકાસ્પદ લિંક (Link) હોતી નથી.
સાવધાન: RBI પોતે કોઈ એપ ઓફર નથી કરતું! (No Official RBI App)
ડિજિટલ રૂપિયો (e₹) એ ભારતની સત્તાવાર ડિજિટલ કરન્સી છે, જેને સીધી આરબીઆઈ જાહેર કરે છે. તે કાગળની નોટો અને સિક્કાઓનો એક ડિજિટલ વિકલ્પ છે. આરબીઆઈ ભલે વૉટ્સએપ પર આ અંગે જાગૃતિ ફેલાવી રહી હોય, પરંતુ તે સીધી રીતે કોઈ એપ ડિસ્ટ્રિબ્યુટ (Distribute) કરતી નથી. તેનું સંચાલન અને વિતરણ સંપૂર્ણપણે કોમર્શિયલ બેંકો (Commercial Banks) દ્વારા કરવામાં આવે છે. તેથી કોઈ “Official RBI Digital Rupee App” ડાઉનલોડ કરવાની લિંક પર ભૂલથી પણ ક્લિક ન કરો.
આ રીતે ડાઉનલોડ કરો અસલી ડિજિટલ રૂપિયા એપ (How to Download)
જો તમે ડિજિટલ રૂપિયાનો ઉપયોગ કરવા માંગતા હોવ, તો આ સુરક્ષિત રીત અપનાવો:
-
સ્ટેપ ૧: સુનિશ્ચિત કરો કે તમારું ખાતું આ પ્રોજેક્ટમાં સામેલ બેંકો જેવી કે SBI, HDFC Bank, ICICI Bank, Axis Bank, Kotak Mahindra Bank કે Bank of Baroda વગેરેમાં હોય.
-
સ્ટેપ ૨: તમારા ફોનનું ગૂગલ પ્લે સ્ટોર (Google Play Store) કે એપલ એપ સ્ટોર (Apple App Store) ખોલો. ત્યાં તમારી બેંકના નામ સાથે “Digital Rupee” લખીને સર્ચ (Search) કરો, જેમ કે: eRupee by SBI અથવા Digital Rupee By ICICI Bank.
આરબીઆઈએ વૉટ્સએપ કેમ પસંદ કર્યું? (Why WhatsApp?)
રિઝર્વ બેંકે પોતાના પ્રખ્યાત જનજાગૃતિ અભિયાન “RBI કહે છે” (RBI Kehta Hai) નો વ્યાપ વધારવા વૉટ્સએપની મદદ લીધી છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય લોકોને સાર્વભૌમ ડિજિટલ કરન્સી વિશે સાચી માહિતી આપવાનો, નાગરિકોને ‘સાયબર હાઈજીન’ (Cyber Hygiene) શીખવવાનો અને સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાતી અફવાઓ વચ્ચે સત્તાવાર બેંકિંગ માહિતી સીધી જનતા સુધી પહોંચાડવાનો છે.
