સુરત શહેરમાં રક્ષાબંધન (બળેવ) ના તહેવાર સાથે એક અત્યંત અનોખી અને લાગણીસભર પરંપરા જોડાયેલી છે, જેને સ્થાનિક લોકો ‘વાસી બળેવ’ તરીકે ઓળખે છે. શહેરના અનેક મૂળ સુરતી પરિવારો રક્ષાબંધનના મુખ્ય દિવસે નહીં પરંતુ તેના બીજા દિવસે રાખડી બાંધીને તહેવારની ઉજવણી કરે છે. આ પરંપરા પાછળ 88 વર્ષ જૂની તાપી નદીની એક કાળજું કંપાવી દે તેવી ગોઝારી હોનારત અને તેમાં જીવ ગુમાવનારા નિર્દોષ લોકોને શ્રદ્ધાંજલિ આપવાનો ભાવ જોડાયેલો છે.
મુખ્ય મુદ્દા (Highlights):
-
12 ઓગસ્ટ, 1938 ના બળેવના દિવસે તાપી નદીના ડક્કા ઓવારે હોડી પલટી જતાં 80થી વધુ લોકોના કરૂણ મોત થયા હતા.
-
ક્ષમતા કરતાં વધુ લોકો સવાર થવાના કારણે બળેવના પર્વે સર્જાયેલી આ દુર્ઘટનાથી સમગ્ર સુરત શોકમાં ગરકાવ થઈ ગયું હતું.
-
દુર્ઘટનાની કરુણ સ્મૃતિ અને શોકને કારણે પરિવારોએ મુખ્ય દિવસે ઉજવણી બંધ કરી બીજા દિવસે તહેવાર મનાવવાનું શરૂ કર્યું.
-
મોઢ વણિક, રાણા અને ક્ષત્રિય જ્ઞાતિના પરિવારોમાં આજે પણ પેઢી દર પેઢી ‘વાસી બળેવ’ ની પરંપરા અકબંધ છે.
1938 ની તાપી હોડી દુર્ઘટનાનો ઘટનાક્રમ:
શોક અને શ્રદ્ધાંજલિમાંથી જન્મી ‘વાસી બળેવ’ની પ્રથા
1938 માં સર્જાયેલા આ જળપ્રલયમાં અનેક બહેનોએ પોતાના વહાલસોયા ભાઈઓ અને પરિવારો ગુમાવ્યા હતા. આ આઘાતજનક ઘટના બાદ અસરગ્રસ્ત અને સ્થાનિક પરિવારોએ બળેવના પવિત્ર દિવસે ઉત્સવ મનાવવાને બદલે શાંત રહી શોક પાળવાનો અને તેના બીજા દિવસે રાખડી બાંધીને સાદગીપૂર્ણ રીતે તહેવાર ઉજવવાનો સંકલ્પ કર્યો.
સમય જતાં આ પ્રથા કાયમી બની ગઈ અને ‘વાસી બળેવ’ તરીકે પ્રચલિત થઈ. સુરતીઓ માટે વાસી બળેવ એ માત્ર તારીખનો ફેરફાર નથી, પરંતુ પોતાના પૂર્વજો અને હોનારતના મૃતકો પ્રત્યેની સંવેદના, આદર અને સ્મૃતિ સાથે જોડાયેલી અનોખી સામાજિક પરંપરા છે.
