NASA : અમેરિકી સ્પેસ એજન્સી NASA પોતાના આગામી અત્યાધુનિક ઓબ્ઝર્વેટરી મિશન ‘નેન્સી ગ્રેસ રોમન સ્પેસ ટેલિસ્કોપ’ (Nancy Grace Roman Space Telescope) ના લોન્ચિંગ માટે સજ્જ થઈ ગઈ છે. સ્પેસએક્સ (SpaceX) ના સહયોગથી ફ્લોરિડા સ્થિત કેનેડી સ્પેસ સેન્ટર પરથી રવિવારે, 30 ઑગસ્ટના રોજ આ શક્તિશાળી ઈન્ફ્રારેડ ટેલિસ્કોપને અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવશે.
આ ટેલિસ્કોપ પૃથ્વીથી અંદાજે 15 લાખ કિલોમીટર (10 લાખ માઈલ) દૂર સ્થિત ‘લેગ્રેન્જ પોઈન્ટ 2’ (L2) પર સ્થાપિત થઈને ડાર્ક મેટર, ડાર્ક એનર્જી અને દૂરના તારાઓની પરિક્રમા કરતા એક્સોપ્લેનેટ્સ (બાહ્ય ગ્રહો) નો અભ્યાસ કરશે.
મુખ્ય મુદ્દા (Highlights):
-
SpaceX ના ફાલ્કન હેવી (Falcon Heavy) રોકેટ દ્વારા લોન્ચ કોમ્પ્લેક્સ 39A પરથી લોન્ચિંગ થશે.
-
હબલ ટેલિસ્કોપની સરખામણીએ એક જ ફ્રેમમાં 100 ગણો મોટો આકાશી વિસ્તાર જોવાની અદભુત ક્ષમતા.
-
પૃથ્વી અને સૂર્ય વચ્ચેના ગુરુત્વાકર્ષણ સંતુલન બિંદુ એટલે કે L2 (Lagrange Point 2) પર કાયમી સ્થિર કરાશે.
-
પ્રાથમિક મિશન સમયગાળો 5 વર્ષનો રહેશે, જેને લંબાવીને 10 વર્ષ સુધી કાર્યરત રાખવાનું નાસાનું આયોજન છે.
-
NASA ના પ્રથમ ચીફ એસ્ટ્રોનોમર અને ‘મધર ઓફ હબલ’ તરીકે ઓળખાતા વૈજ્ઞાનિક નેન્સી ગ્રેસ રોમનના સન્માનમાં નામકરણ.
મિશન સ્પેસિફિકેશન્સ અને લોન્ચિંગ ડિટેલ્સ:
| પરિમાણ | વિગત |
| મિશનનું નામ | નેન્સી ગ્રેસ રોમન સ્પેસ ટેલિસ્કોપ (Roman Space Telescope) |
| લોન્ચિંગ એજન્સી | NASA & SpaceX |
| રોકેટ | સ્પેસએક્સ ફાલ્કન હેવી (Falcon Heavy) |
| લોન્ચ સાઇટ | લોન્ચ કોમ્પ્લેક્સ 39A, કેનેડી સ્પેસ સેન્ટર, ફ્લોરિડા |
| અંતિમ મુકામ | સન-અર્થ લેગ્રેન્જ પોઈન્ટ 2 (L2) – પૃથ્વીથી 15 લાખ કિમી દૂર |
| પ્રાથમિક મિશન લાઈફ | 5 થી 10 વર્ષ |
| મુખ્ય ઉદ્દેશ્યો | ડાર્ક એનર્જી, ડાર્ક મેટર, એક્સોપ્લેનેટ્સ અને બ્લેક હોલનું સંશોધન |
હબલ કરતાં 100 ગણો વિશાળ વ્યુ
આ ટેલિસ્કોપની સૌથી મોટી વિશેષતા તેનું અલ્ટ્રા-વાઈડ ફિલ્ડ ઓફ વ્યુ છે. હબલ ટેલિસ્કોપ જ્યાં અંતરિક્ષના સાંકડા ક્ષેત્રની ઝીણવટભરી તસવીરો લે છે, ત્યાં રોમન ટેલિસ્કોપ તેટલી જ હાઈ-રિઝોલ્યુશન ક્ષમતા સાથે હબલ કરતાં 100 ગણો વિશાળ વિસ્તાર એકસાથે કેપ્ચર કરી શકશે. આ વિશાળ સર્વેક્ષણ ક્ષમતાને કારણે ખગોળશાસ્ત્રીઓ કરોડો આકાશગંગાઓ (Galaxies) નો નકશો અત્યંત ઝડપથી તૈયાર કરી શકશે.
બ્રહ્માંડના બે સૌથી મોટા રહસ્યો પર નજર
આ મિશનનો મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક ટાર્ગેટ બ્રહ્માંડના બે સૌથી અણઉકેલાયેલા રહસ્યો—ડાર્ક મેટર (Dark Matter) અને ડાર્ક એનર્જી (Dark Energy)—ની શોધ કરવાનો છે. ડાર્ક એનર્જી સમગ્ર બ્રહ્માંડના વિસ્તરણને ઝડપી બનાવી રહી છે, જ્યારે ડાર્ક મેટર અદ્રશ્ય હોવા છતાં તેના ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રભાવથી આકાશગંગાઓને બાંધી રાખે છે. આ ઉપરાંત ટેલિસ્કોપ નવા સૌરમંડળો અને પૃથ્વી જેવા જીવનક્ષમ ગ્રહોની પણ શોધ કરશે.
રોકેટથી અલગ થયા બાદ રોમન ટેલિસ્કોપ સીધું L2 પોઈન્ટ તરફ આગળ વધશે. નાસા દ્વારા તેના તમામ વૈજ્ઞાનિક ડેટાને વિશ્વભરના સંશોધકો માટે જાહેરમાં મુક્ત કરવામાં આવશે, જેથી આધુનિક ખગોળશાસ્ત્રમાં નવા સીમાચિહ્નો સ્થાપિત થઈ શકે.
