વૈશ્વિક સ્તરે જ્યારે પણ કોઈ દેશ પર કુદરતી આફત કે માનવીય સંકટ આવે છે, ત્યારે ભારત હંમેશા એક સાચા મિત્ર તરીકે સૌથી પહેલા મદદનો હાથ લંબાવે છે. દક્ષિણ અમેરિકાના દેશ વેનેઝુએલા (Venezuela) માં આવેલા વિનાશક ભૂકંપે ભારે તબાહી મચાવી છે. આ સંકટના સમયે ભારતે માનવતાવાદી અભિગમ અપનાવીને વેનેઝુએલાની મદદ માટે એક મોટું અને ઐતિહાસિક પગલું ભર્યું છે.
ભારત સરકારે ત્યાં ચાલી રહેલા રેસ્ક્યૂ ઓપરેશનમાં સહયોગ આપવા માટે ભારતીય સેના (Indian Army) ની એક સ્પેશિયલ મેડિકલ ટીમ અને અત્યાધુનિક રાહત સામગ્રી વેનેઝુએલા રવાના કરી છે. ભારત દ્વારા આ રાહત મિશનને ‘ઓપરેશન અમિસ્ટાદ’ (OPERATION AMISTAD) નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ આર્ટિકલમાં આપણે વિગતવાર જાણીશું કે વેનેઝુએલામાં ભૂકંપની સ્થિતિ શું છે, ભારત દ્વારા કેવી મેડિકલ મદદ મોકલવામાં આવી છે અને આ ઓપરેશનમાં કઈ આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
વેનેઝુએલા માં ભૂકંપથી સર્જાયેલી ભયાનક તબાહી
ઉત્તર વેનેઝુએલા (North Venezuela) ના વિસ્તારમાં આવેલા આ શક્તિશાળી ભૂકંપના કારણે અત્યાર સુધીમાં ૫૮૯ લોકોના મોત નીપજ્યા છે. ભૂકંપની તીવ્રતા એટલી વધારે હતી કે હજારો ઈમારતો જમીનદોસ્ત થઈ ગઈ છે અને હજુ પણ સેંકડો લોકો કાટમાળ નીચે દબાયેલા હોવાની આશંકા છે.
સ્થાનિક હોસ્પિટલો દર્દીઓથી ઉભરાઈ રહી છે અને ત્યાં તબીબી સુવિધાઓ તેમજ દવાઓની ભારે અછત સર્જાઈ છે. આ કપરા સમયમાં ઈજાગ્રસ્ત લોકોને તાત્કાલિક સારવાર મળી રહે તે હેતુથી ભારતીય સેનાની મેડિકલ ટીમ યુદ્ધના ધોરણે ત્યાં પહોંચી રહી છે.
હિંડન એરફોર્સ સ્ટેશનથી બે C-17 ગ્લોબમાスター વિમાન રવાના
ભારતીય વાયુસેના (IAF) ના સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ, શુક્રવારે બપોરે ગાઝિયાબાદના હિંડન એરફોર્સ સ્ટેશન પરથી વાયુસેનાના બે વિશાળ C-17 ગ્લોબમાસ્ટર (C-17 Globemaster) વિમાનોએ વેનેઝુએલા માટે ઉડાન ભરી છે.
આ વિમાનોમાં ભારતીય સેનાના પ્રખ્યાત ‘૬૦ પેરા ફીલ્ડ હોસ્પિટલ’ (60 Para Field Hospital) ના તબીબો, તબીબી સાધનો અને મોટા પ્રમાણમાં રાહત સામગ્રી મોકલવામાં આવી છે. ભારતનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભૂકંપ પ્રભાવિત વિસ્તારમાં ફસાયેલા લોકોને વહેલામાં વહેલી તકે ઈમરજન્સી મેડિકલ હેલ્પ પહોંચાડવાનો છે.
મેડિકલ ટીમમાં કોણ-કોણ સામેલ છે અને કઈ સેવાઓ આપશે?
વેનેઝુએલા ગયેલી ભારતીય સેનાની આ વિશેષ મેડિકલ ટીમમાં કુલ ૪૧ સભ્યો સામેલ છે.
-
મેડિકલ ઓફિસર્સ: આ ટીમમાં ૯ સિનિયર મેડિકલ ઓફિસર્સ (ડોક્ટર્સ) સામેલ છે, જેઓ પોતાના ક્ષેત્રના નિષ્ણાત છે.
-
તાત્કાલિક સારવાર: આ દળ ત્યાં ઈમરજન્સી મેડિકલ કેર, જીવરક્ષક સર્જરી (Life-saving Surgeries), ટ્રોમા મેનેજમેન્ટ અને અન્ય જટિલ તબીબી સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવશે.
-
૬ ટન મેડિકલ સપ્લાય: આ ટીમ પોતાની સાથે આશરે ૬ ટન જેટલી ઇમરજન્સી મેડિકલ સપ્લાય (દવાઓ અને સાધનો) લઈને ગઈ છે, જે ભારત સરકારના વિદેશ મંત્રાલય (MEA) દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી છે.
શું છે ‘ભીષ્મ ક્યુબ’ (BHISHM Cube) અને તેની ખાસિયતો?
આ ઓપરેશનની સૌથી મોટી અને ખાસ વાત એ છે કે ભારતે આરોગ્ય મૈત્રી પ્રોજેક્ટ (Arogya Maitri Project) અંતર્ગત વિકસાવેલું અત્યાધુનિક ‘ભીષ્મ ક્યુબ’ (BHISHM Cube) પણ વેનેઝુએલા મોકલ્યું છે. BHISHM નું પૂરું નામ Bharat Health Initiative for Sahyog, Hita & Maitri છે.
ભીષ્મ ક્યુબ એ ભારત દ્વારા સ્વદેશી ટેકનોલોજીથી વિકસાવવામાં આવેલી એક અત્યંત આધુનિક, મોડ્યુલર અને ખૂબ જ ઝડપથી ગમે ત્યાં તૈનાત કરી શકાય તેવી ‘મોબાઈલ મેડિકલ સિસ્ટમ’ છે. આ સિસ્ટમ કુદરતી આપત્તિઓ અને માનવીય કટોકટીના સમયે અકલ્પનીય રીતે ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
ભીષ્મ ક્યુબમાં ઉપલબ્ધ મુખ્ય સુવિધાઓ:
૧. મિનિ હોસ્પિટલ: આ નાના ક્યુબ્સને ખૂબ જ ઓછા સમયમાં એક સંપૂર્ણ ફીલ્ડ હોસ્પિટલમાં બદલી શકાય છે, જ્યાં એકસાથે આશરે ૨૦૦ દર્દીઓનો ઇલાજ કરી શકાય છે.
૨. આધુનિક સાધનો: આમાં પોર્ટેબલ વેન્ટિલેટર, પેશન્ટ મોનિટરિંગ ઇક્વિપમેન્ટ, ડાયગ્નોસ્ટિક મશીનો અને એડવાન્સ સર્જિકલ સાધનો હાજર હોય છે.
૩. આત્મનિર્ભર સિસ્ટમ: આ ક્યુબની અંદર પોતાની વીજળી ઉત્પન્ન કરવાની વ્યવસ્થા (Power Generation) અને ઓક્સિજન સપોર્ટ સિસ્ટમ પણ અગાઉથી જ ફીટ કરેલી હોય છે.
૪. જટિલ સારવાર: આ સિસ્ટમ કટોકટીના સમયે ઇમરજન્સી ટ્રોમા કેર, જટિલ સર્જરીઓ અને આઈસીયુ (ICU) જેવી હાઈ-ટેક સેવાઓ આપવા માટે સંપૂર્ણ સક્ષમ છે.
‘વસુધૈવ કુટુંબકમ’ ની ભાવના અને ભારતની વિદેશ નીતિ
ભારતીય સેનાના જણાવ્યા અનુસાર, ‘ઓપરેશન અમિસ્ટાદ’ હેઠળ મેડિકલ ટીમની આ તાત્કાલિક તૈનાતી ભારતની ‘માનવીય સહાય અને આપત્તિ રાહત’ (HADR – Humanitarian Assistance and Disaster Relief) નીતિ પ્રત્યેની મજબૂત પ્રતિબદ્ધતાને દર્શાવે છે.
ભારત હંમેશાથી ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ’ (આખી પૃથ્વી એક પરિવાર છે) ની ભાવનામાં વિશ્વાસ રાખે છે. આ ઓપરેશન એ વાતનું જીવંત પ્રતીક છે કે સંકટના સમયે ભારત પોતાના મિત્ર દેશોની મદદ કરવા માટે હંમેશા તત્પર અને સક્ષમ છે. અગાઉ પણ ભારતે તુર્કી અને સીરિયામાં આવેલા ભૂકંપ સમયે ‘ઓપરેશન દોસ્ત’ અંતર્ગત આવી જ પ્રશંસનીય મદદ પહોંચાડી હતી.
નિષ્કર્ષ: વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની વધતી શાખ
વેનેઝુએલામાં આવેલી આ આફતમાં ભારત દ્વારા મોકલવામાં આવેલી આ ત્વરિત તબીબી મદદ સેંકડો લોકોના જીવ બચાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે. ભારતીય સેનાના ડોક્ટરો અને વાયુસેનાના જવાનો પૃથ્વીના બીજા છેડે જઈને જે રીતે માનવતાની સેવા કરી રહ્યા છે, તેનાથી વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની શાખ અને સન્માનમાં ઘણો વધારો થયો છે. આપત્તિના આ સમયે આખો દેશ વેનેઝુએલાના નાગરિકો સાથે મજબૂતાઈથી ઊભો છે.
