આજના ૨૧મી સદીના આધુનિક યુગમાં પણ આપણો સમાજ જ્ઞાતિવાદ (Casteism) અને જૂની રૂઢિચુસ્ત વિચારસરણીના ચુંગાલમાંથી મુક્ત થઈ શક્યો નથી. ઓડિશા (Odisha) રાજ્યના બરગઢ જિલ્લામાંથી એક એવી કાળજું કંપાવી દેનારી ઘટના સામે આવી છે, જેણે માનવતા અને સામાજિક વ્યવસ્થા પર ખૂબ જ ગંભીર અને મોટા સવાલો ઉભા કરી દીધા છે.
અહીં દીકરાઓએ પોતાની મરજીથી આંતરજ્ઞાતીય લગ્ન (Inter-caste Marriage) કર્યા હોવાના કારણે સમાજે આખા પરિવારનો બહિષ્કાર કરી દીધો હતો. હદ તો ત્યારે થઈ જ્યારે પરિવારના વડીલ પિતાનું અવસાન થયું, છતાં ગામના કોઈ વ્યક્તિએ તેમના શવને કાંધ આપવાની પણ માનવતા બતાવી નહીં. આખરે લાચાર દીકરાએ પોતાના પિતાના શવને સાયકલ પર દોરડાથી બાંધીને સ્મશાન ઘાટ સુધી પહોંચાડવું પડ્યું હતું. ચાલો આ વિસ્તૃત અહેવાલમાં જાણીએ આ આખી હૃદયદ્રાવક ઘટના વિશે.
ક્યાંની છે ઘટના અને શું છે આખો મામલો?
આ શરમાઈ જવી પડે તેવી ઘટના ઓડિશાના બરગઢ જિલ્લાના પાઇકમાલ બ્લોક હેઠળ આવતા કંટાપડા ગામની છે. આ ગામમાં રહેતા એક વયોવૃદ્ધ વડીલ લાંબા સમયથી ગંભીર બીમારીથી પીડાઈ રહ્યા હતા. શુક્રવારે લાંબી બીમારી બાદ તેમનું અવસાન થયું હતું. પિતાના અવસાનથી આખો પરિવાર આઘાતમાં અને શોકમાં ડૂબી ગયો હતો.
પરંતુ ખરી મુશ્કેલી તો પિતાના અવસાન બાદ અંતિમ સંસ્કારની વ્યવસ્થા કરતી વખતે શરૂ થઈ. જ્યારે દીકરાઓએ પિતાની અંતિમ યાત્રા માટે ગામના લોકો પાસે મદદ માંગી, ત્યારે આખા ગામમાંથી કોઈ એક વ્યક્તિ પણ તેમની વહારે આવ્યો નહીં.
આંતરજ્ઞાતીય લગ્ન બન્યા સામાજિક બહિષ્કારનું કારણ
ગામ લોકો દ્વારા આ પ્રકારના ક્રૂર વર્તન પાછળનું કારણ જાણીને કોઈપણ સંસ્કારી વ્યક્તિ આઘાતમાં સરી પડે. મૃતકના દીકરાઓએ થોડા સમય પહેલા પોતાની મરજીથી અન્ય જ્ઞાતિની યુવતીઓ સાથે લગ્ન કર્યા હતા. આ આંતરજ્ઞાતીય લગ્નના કારણે ગામના પંચો અને રૂઢિચુસ્ત લોકો નારાજ થયા હતા.
ગામના લોકોએ સજાના ભાગરૂપે આ ગરીબ પરિવારનો સંપૂર્ણ સામાજિક બહિષ્કાર (Social Boycott) કરી દીધો હતો. ગામમાં તેમની સાથે બોલવા કે કોઈ વ્યવહાર રાખવા પર પ્રતિબંધ હતો. આ જ નફરતના કારણે, પિતાના અવસાન જેવા દુઃખદ સમયે પણ ગ્રામજનોનું દિલ પીગળ્યું નહીં અને કોઈએ શવને અડવાની પણ ના પાડી દીધી.
એમ્બ્યુલન્સ ન મળી અને સાયકલ બની આખરી સહારો
પરિવારે પિતાના શવને સન્માનપૂર્વક સ્મશાન પહોંચાડવા માટે સરકારી કે ખાનગી શવ વાહનની વ્યવસ્થા કરવાનો પણ ખૂબ પ્રયાસ કર્યો હતો. પરંતુ આ ગામ અત્યંત અંતરિયાળ અને દૂરના વિસ્તારમાં આવેલું હોવાથી સમયસર કોઈ એમ્બ્યુલન્સ (Ambulance) મળી શકી નહીં. આ સાથે જ પરિવાર આર્થિક તંગી અને ભારે ગરીબીનો સામનો કરી રહ્યો હતો, જેથી તેઓ મોંઘા ભાડાના વાહનો કરી શકે તેમ નહોતા.
લાચારીની ચરમસીમા:
જ્યારે સવારથી બપોર થઈ ગઈ અને કોઈ મદદ ન મળી, ત્યારે લાચાર દીકરાએ ભારે હૈયે એક મોટો નિર્ણય લીધો. તેણે પોતાના પિતાના પાર્થિવ દેહને એક ચાદરમાં લપેટ્યો અને દોરડાની મદદથી પોતાની જૂની સાયકલની પાછળની કેરિયર સીટ પર મજબૂતાઈથી બાંધી દીધો. ત્યારબાદ દીકરો પોતે સાયકલ પકડીને પગપાળા ચાલતો-ચાલતો સ્મશાન ઘાટ તરફ રવાના થયો.
સોશિયલ મીડિયા પર ફોટો અને વીડિયો વાયરલ થતાં લોકોમાં ભારે આક્રોશ
જ્યારે આ લાચાર દીકરો પોતાના પિતાના શવને સાયકલ પર બાંધીને ગામના રસ્તાઓ પરથી પસાર થઈ રહ્યો હતો, ત્યારે ત્યાં હાજર કેટલાક લોકોએ આ દ્રશ્ય પોતાના કેમેરામાં કેદ કરી લીધું હતું. આ ઘટનાની તસવીરો અને વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થતાં જ દેશભરમાં લોકોનો ગુસ્સો ફાટી નીકળ્યો છે.
લોકો સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે કે ડિજિટલ ઇન્ડિયા અને મહાસત્તા બનવાની વાતો વચ્ચે પણ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આવી અમાનવીય પ્રથાઓ કેવી રીતે ચાલી શકે? આ ઘટનાએ સાબિત કરી દીધું છે કે કાયદાઓ ગમે તેટલા કડક બને, પરંતુ જ્યાં સુધી લોકોની સામાજિક સોચ અને માનસિકતા નહીં બદલાય ત્યાં સુધી આવી ઘટનાઓ બનતી રહેશે.
સરકારી તંત્ર અને પાયાની સુવિધાઓ પર ઉઠ્યા મોટા સવાલો
ઓડિશાની આ ઘટનાએ બે મહત્વના પાસાઓ પર સરકારી વહીવટીતંત્રની આંખો ખોલી નાખી છે:
૧. સામાજિક કાયદાઓનો અમલ: કોઈપણ પરિવારનો સામાજિક બહિષ્કાર કરવો એ કાયદાકીય ગુનો છે. આ મામલે સ્થાનિક વહીવટીતંત્રે કેમ અગાઉથી કોઈ પગલાં ન લીધા તે એક મોટો સવાલ છે.
૨. શવ વાહનની અછત: ગ્રામીણ અને પછાત વિસ્તારોમાં આજે પણ ગરીબ દર્દીઓ માટે એમ્બ્યુલન્સ કે શવ વાહન જેવી પાયાની તબીબી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ નથી, જે ખૂબ જ શરમજનક બાબત છે.
સ્થાનિક સામાજિક કાર્યકરો અને માનવાધિકાર સંગઠનોએ આ મામલે તાત્કાલિક તપાસ કરીને દોષિત ગ્રામજનો અને પંચો સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી છે, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ ગરીબ દીકરાને પોતાના પિતાની અંતિમ યાત્રા આ પ્રકારે ન કાઢવી પડે.
નિષ્કર્ષ: ક્યારે બદલાશે આપણો સમાજ?
દીકરાના આંતરજ્ઞાતીય લગ્નનો આટલો મોટો અને ભયાનક ખામિયાજો એક પિતાએ પોતાના મૃત્યુ પછી પણ ભોગવવો પડ્યો, તે ખરેખર ભારતીય સમાજ માટે એક કાળો ડાઘ છે. આ ઘટના માત્ર એક પરિવારની લાચારીની નથી, પરંતુ આપણા આખા સમાજની નૈતિક નાદારીની વાર્તા છે. કાયદાની સાથે-સાથે હવે સામાજિક જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવાની ખૂબ જ તાતી જરૂરિયાત છે.
