ઈરાન અને અમેરિકા-ઈઝરાયલ વચ્ચે ચાલી રહેલા ભયાનક યુદ્ધને આજે એક મહિનો પૂર્ણ થયો છે. 28 ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલો આ સંઘર્ષ હવે નિર્ણાયક વળાંક પર છે. શું આ યુદ્ધ અટકશે કે પછી મહાયુદ્ધમાં ફેરવાશે? ચાલો વિગતવાર સમજીએ.
યુદ્ધની શરૂઆત અને અત્યાર સુધીની સ્થિતિ
આ સંઘર્ષની શરૂઆત ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનેઈના મોતે કરી હતી. હવાઈ હુમલામાં નેતૃત્વ ગુમાવ્યા બાદ ઈરાને વળતો પ્રહાર કર્યો. ઈરાને સાઉદી અરેબિયા અને ઈઝરાયલમાં અમેરિકન સૈન્ય મથકોને નિશાન બનાવ્યા. સૌથી મોટું પગલું હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) બંધ કરવાનું હતું, જેણે વિશ્વમાં ઉર્જા કટોકટી ઉભી કરી છે.
અમેરિકાની રણનીતિ: જમીની હુમલો કે હવાઈ હુમલો?
અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ તાજેતરમાં મહત્વનું નિવેદન આપ્યું છે. તેમના મતે:
-
અમેરિકા તેના મોટાભાગના સૈન્ય લક્ષ્યો હાંસલ કરી ચૂક્યું છે.
-
બાકીના ઓપરેશન મહિનાઓ નહીં પણ અઠવાડિયામાં પૂરા થશે.
-
અમેરિકા હાલમાં ઈરાન પર જમીની હુમલો (Ground Invasion) કરવા માંગતું નથી.
-
આ ઈરાન માટે રાહતના સમાચાર છે, કારણ કે જમીની યુદ્ધ લાંબુ અને વિનાશક હોય છે.
પરંતુ, વાસ્તવિકતા એ પણ છે કે હજારો અમેરિકન મરીન સૈનિકો મધ્ય-પૂર્વ તરફ રવાના થઈ ચૂક્યા છે. આ તૈનાતી રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પને ‘મહત્તમ વિકલ્પો’ આપવા માટે કરવામાં આવી છે.
શું છે ટ્રમ્પનો 15-મુદ્દાનો શાંતિ પ્રસ્તાવ?
યુદ્ધની વચ્ચે શાંતિની કોશિશ પણ શરૂ થઈ છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પાકિસ્તાન મારફતે ઈરાનને 15 મુદ્દાનો પ્રસ્તાવ મોકલ્યો છે. તેની મુખ્ય શરતો આ મુજબ છે:
-
ઈરાને યુરેનિયમ સંવર્ધન તાત્કાલિક બંધ કરવું.
-
પોતાના મિસાઈલ પ્રોગ્રામ પર લગામ લગાવવી.
-
10 દિવસમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખુલ્લો મૂકવો.
જો ઈરાન આ શરતો નહીં માને, તો અમેરિકાએ ઈરાનના ઉર્જા માળખા પર સીધા હુમલાની ચેમવણી આપી છે. જોકે, ઈરાને અત્યારે કોઈ પણ વાતચીતનો ઇનકાર કર્યો છે.
અમેરિકા પાસે દારૂગોળો ખૂટી રહ્યો છે?
એક ચોંકાવનારો અહેવાલ સામે આવ્યો છે. યુદ્ધના પહેલા 16 દિવસમાં જ અમેરિકાએ 6,000થી વધુ દારૂગોળો વાપરી નાખ્યો છે.
-
THAAD અને PrSM જેવી આધુનિક મિસાઈલોનો સ્ટોક ઓછો થઈ રહ્યો છે.
-
ટોમહોક મિસાઈલોનો ભંડાર ફરી ભરતા 3 થી 5 વર્ષ લાગી શકે છે.
-
જો યુદ્ધ લાંબુ ખેંચાય, તો ભવિષ્યમાં ચીન સામેના સંભવિત સંઘર્ષમાં અમેરિકા નબળું પડી શકે છે.
‘ટ્રમ્પ ટાકો’ (TACO): પીછેહઠની રણનીતિ?
નિષ્ણાતો અત્યારે એક નવો શબ્દ વાપરી રહ્યા છે: TACO (Trump Always Chickens Out).
જ્યારે પણ શેરબજાર તૂટે છે અથવા તેલના ભાવ વધે છે, ત્યારે ટ્રમ્પ પીછેહઠ કરે છે તેવું માનવામાં આવે છે.
-
કાચા તેલના ભાવ $112 પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયા છે.
-
બજારની હાલત ખરાબ થતા ટ્રમ્પે અગાઉ જાહેર કરેલા હુમલા સ્થગિત કર્યા છે.
-
શું આ વખતે પણ ટ્રમ્પ તેલના ભાવને કારણે વાટાઘાટો તરફ વળશે?
યુદ્ધની ભયાનક અસર: આંકડાની નજરે
| વિગત | નુકસાનની વિગત |
| ઈરાનમાં મૃત્યુ | 1,900થી વધુ લોકો |
| અમેરિકન સૈનિકો | 13 શહીદ, 300+ ઘાયલ |
| તેલના ભાવ | $70 થી વધીને $110+ (બ્રેન્ટ ક્રૂડ) |
| મુખ્ય માર્ગ | હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ |
અંતિમ તારણ: કોનું પલડું ભારે?
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ઈરાન આ યુદ્ધમાં અપેક્ષા કરતા વધુ મજબૂત સાબિત થયું છે. કહેવાય છે કે, “ઈરાન હાર્યા વિના જીતી રહ્યું છે, અને ટ્રમ્પ જીત્યા વિના હારી રહ્યા છે.”
અમેરિકા જમીની યુદ્ધથી બચવા માંગે છે, જ્યારે ઈરાન ઝૂકવા તૈયાર નથી. આગામી 10 દિવસ વિશ્વના અર્થતંત્ર અને શાંતિ માટે ખૂબ જ મહત્વના સાબિત થશે.
