ગુજરાતની શાળાઓ માટે ‘SQAAF’ માળખું લાગુ: GCERT આપશે તાલીમ, પણ સ્વ-મૂલ્યાંકનની પારદર્શિતા સામે ઉઠ્યા પ્રશ્નો

ગુજરાત શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020ના અમલીકરણ અને રાજ્યની શાળાઓના સર્વગ્રાહી તથા પારદર્શી મૂલ્યાંકન માટે ‘સ્કૂલ ક્વૉલિટી એસેસમેન્ટ એન્ડ એશ્યોરન્સ ફ્રેમવર્ક’ (SQAAF) અમલી બનાવવામાં આવ્યું છે.

આ નવા ફ્રેમવર્ક વિશે શાળાના આચાર્યો અને શિક્ષકોને માર્ગદર્શન આપવા માટે ગુજરાત શૈક્ષણિક સંશોધન અને તાલીમ પરિષદ (GCERT) દ્વારા આગામી 5 ઓગસ્ટના રોજ સવારે 11:00 વાગ્યે BISAG-N ના માધ્યમથી એક દિવસીય રાજ્યવ્યાપી ઓનલાઈન તાલીમ યોજાશે.

ગુણોત્સવ 2.0 હવે SQAAF માપદંડો આધારે યોજાશે

રાજ્યમાં અગાઉ યોજાતો ‘ગુણોત્સવ 2.0’ કાર્યક્રમ હવે NCERTના માર્ગદર્શક માળખા અને રાષ્ટ્રીય કક્ષાના ધોરણો મુજબ તૈયાર કરાયેલ SQAAF આધારે યોજવામાં આવશે.

• ક્યારથી લાગુ?: શૈક્ષણિક વર્ષ 2026-27થી.

• કઈ શાળાઓ માટે?: રાજ્યની તમામ સરકારી, ગ્રાન્ટ-ઈન-એઈડ અને ખાનગી શાળાઓના તમામ તબક્કાઓ માટે.

• લોકાર્પણ: ગત જૂન માસમાં મુખ્યમંત્રી દ્વારા આ માળખાનું વિધિવત લોકાર્પણ કરાયું હતું.

6 ક્ષેત્રો અને 211 માપદંડો પર થશે સ્કૂલોનું ગ્રેડિંગ

SQAAF પોર્ટલના માધ્યમથી શાળાઓનું મૂલ્યાંકન મુખ્ય 6 ક્ષેત્રો અને 211 માપદંડો પર કરવામાં આવશે. આમાં નીચે મુજબની બાબતો આવરી લેવાશે:

1. અધ્યયન અને અધ્યાપન (Learning & Teaching)

2. મૂલ્યાંકન પદ્ધતિ (Evaluation System)

3. શાળા વ્યવસ્થાપન (School Management)

4. સર્વાંગી વિકાસની પ્રવૃત્તિઓ (Co-curricular Activities)

5. ભૌતિક અને શૈક્ષણિક સંસાધનો (Infrastructure & Educational Resources)

6. શાળા છાત્રાલય / હોસ્ટેલ (School Hostel)

આ આખરી મૂલ્યાંકન રિપોર્ટ કાર્ડ પબ્લિક ડિસ્ક્લોઝરના ભાગરૂપે SQAAF પોર્ટલ પર જાહેર જનતા માટે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.

SQAAF અને તાલીમ સામે ઉઠતા ગંભીર સવાલો

એક તરફ સરકાર શિક્ષણનું સ્તર સુધારવા આ નવું માળખું લાવી રહી છે, ત્યારે બીજી તરફ શિક્ષણ નિષ્ણાતો અને વાલીઓમાં આ પ્રક્રિયા સામે કેટલાક વ્યાજબી સવાલો પણ ઉભા થઈ રહ્યા છે:

• સ્વ-મૂલ્યાંકન (Self-Assessment)ની પારદર્શિતા: પ્રથમ તબક્કામાં શાળાઓએ પોતે જ પોતાનું એસેસમેન્ટ કરીને ડેટા પોર્ટલ પર અપલોડ કરવાનો છે. માત્ર બીજા તબક્કામાં પસંદગીની 33% શાળાઓનું જ બાહ્ય મૂલ્યાંકન થશે. બાકીની 67% શાળાઓના સાચા પરફોર્મન્સનું ક્રોસ-વેરિફિકેશન કઈ રીતે થશે તે મોટો પ્રશ્ન છે.

• માત્ર ડેટા એન્ટ્રી કે વાસ્તવિક શિક્ષણ?: ઓનલાઈન તાલીમ પછી શિક્ષકો પર માત્ર પોર્ટલ પર માહિતી અપલોડ કરવાનો અને કાગળ પર ગ્રેડિંગ સુધારવાનો બોજ વધી જશે, જેનાથી મૂળ શૈક્ષણિક કાર્ય પર અસર પડી શકે છે.

• નબળી શાળાઓ માટે શું પ્લાનિંગ?: રિપોર્ટ કાર્ડ જાહેર થયા બાદ જે શાળાઓનું પરિણામ નબળું આવે છે, ત્યાં પૂરતા શિક્ષકો, ભૌતિક સુવિધાઓ કે ગ્રાન્ટ પૂરી પાડવા સરકાર શું પગલાં લેશે? જો સુધારાત્મક કાર્યવાહી જ ન થાય, તો આ પ્રક્રિયા માત્ર કાગળ પર જ રહી જશે.

મુખ્ય તારણ: SQAAF લાવવાનો હેતુ શૈક્ષણિક સુધારાનો છે, પરંતુ જો સ્વ-મૂલ્યાંકનમાં પારદર્શિતા અને નબળી શાળાઓને યોગ્ય સહકાર નહીં મળે, તો આ ફ્રેમવર્ક માત્ર એક વહીવટી પ્રક્રિયા બનીને રહી જશે.