ગુજરાતમાં ભૂગર્ભજળ ના અતિશય અને અનિયંત્રિત વપરાશને લઈને કેન્દ્ર સરકારનો એક અત્યંત ચિંતાજનક અહેવાલ સામે આવ્યો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, રાજ્યના 181 તાલુકાઓમાં હાલ પૂરતું ભૂગર્ભ જળ સલામત છે, પરંતુ બાકીના વિસ્તારોમાં સ્થિતિ ગંભીર બની રહી છે. સરકારી આંકડા મુજબ, રાજ્યના 31 તાલુકાઓને ‘સેમિ-ક્રિટિકલ’ (અર્ધ-જોખમી) જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે 3 તાલુકાઓ સંપૂર્ણપણે ‘ક્રિટિકલ’ (જોખમી) શ્રેણીમાં આવી ગયા છે.
આ વિસ્તારોમાં ભૂગર્ભજળ તળિયે પહોંચવાની ભીતિ
કેન્દ્રીય અહેવાલ અનુસાર, બનાસકાંઠા, દાંતીવાડા, ડીસા, દિયોદર, કાંકરેજ, વડગામ, દહેગામ, ગાંધીનગર, માણસા, કલોલ, પાટણ, ચાણસ્મા, મહેસાણા, બેચરાજી, ખેરાલુ, બાવળા અને અમદાવાદ સહિત 25 જેટલા તાલુકાઓ એવા છે જ્યાં તેમની કુદરતી ક્ષમતા કરતાં વધુ પાણી ખેંચાઈ રહ્યું છે.
ઔદ્યોગિક એકમો (ફેક્ટરીઓ) અને ખેતી માટે બોરવેલ દ્વારા કરવામાં આવતા આડેધડ જળદોહનને કારણે જમીનમાં કુદરતી રીતે પાણી રિચાર્જ થવાની પ્રક્રિયા ખોરવાઈ ગઈ છે. પર્યાવરણ નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે જો આ જ ગતિએ ભૂગર્ભજળ ખેંચવાનું ચાલુ રહેશે, તો આગામી દિવસોમાં આ વિસ્તારોમાં જમીનની અંદરનું પાણી સંપૂર્ણપણે સુકાઈ જશે.
12 તાલુકાઓમાં ખારાશ વધી, સ્વાસ્થ્ય માટે લાલબત્તી
વધુ પડતા પાણીના ઉપાડને કારણે જમીનની અંદર રહેલું નિવસનતંત્ર (ઈકોસિસ્ટમ) ખોરવાઈ ગયું છે. ઉત્તર ગુજરાત સહિત વિવિધ 12 તાલુકાઓમાં ભૂગર્ભ જળમાં ખારાશ (ક્ષાર)નું પ્રમાણ ભયજનક સપાટીએ પહોંચી ગયું છે. જમીનમાં પાણીનું સ્તર સતત ઘટવાને કારણે નીચલા સ્તરનું દૂષિત અને ક્ષારયુક્ત પાણી ઉપર આવી રહ્યું છે.
આવું ક્ષારવાળું પાણી માનવ સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ પાણીનો પીવામાં ઉપયોગ કરવાથી:
-
પથરી (Kidney Stones)
-
હાડકા અને દાંતના રોગો
-
પાચનતંત્રની ગંભીર બીમારીઓ થવાનો ખતરો વધી જાય છે.
કેન્દ્ર સરકારનો આ અહેવાલ ગુજરાત માટે એક ચેતવણી સમાન છે. જો અત્યારથી જ વોટર હાર્વેસ્ટિંગ (જળ સંચય), બોરવેલ રિચાર્જિંગ અને ભૂગર્ભ જળ સંરક્ષણ માટે કડક નિયમો સાથે જનજાગૃતિ અભિયાન ચલાવવામાં નહીં આવે, તો ભવિષ્યમાં આ વિસ્તારોમાં પીવાના પાણી માટે પણ મોટો પોકાર પડી શકે છે.
