સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) ધોરણ-૧૨ના વર્ષ ૨૦૨૬ના પરિણામો જાહેર થયા બાદ એક નવો વિવાદ સામે આવ્યો છે. બોર્ડની પેપર ચેકિંગ પ્રક્રિયા એટલે કે મૂલ્યાંકન પદ્ધતિને લઈને વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓમાં ભારે નારાજગી જોવા મળી રહી છે. આ વધતા વિવાદ વચ્ચે હવે શાળા શિક્ષણ સચિવ અને CBSE બોર્ડ દ્વારા સત્તાવાર સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે. બોર્ડે ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ (OSM) સિસ્ટમનો બચાવ કર્યો છે અને અસંતુષ્ટ વિદ્યાર્થીઓ માટે મોટી રાહતની જાહેરાત પણ કરી છે.
શું છે સમગ્ર વિવાદ?
ધોરણ-૧૨ના પરિણામો જાહેર થયા બાદ ઘણા વિદ્યાર્થીઓએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે તેમને ધાર્યા કરતા ખૂબ જ ઓછા માર્ક્સ મળ્યા છે. વિદ્યાર્થીઓનો આરોપ હતો કે ડિજિટલ ચેકિંગના કારણે તેમની ઉત્તરવહીઓ (આન્સર શીટ) યોગ્ય રીતે તપાસવામાં આવી નથી અને ગુણ ગણતરીમાં મોટી વિસંગતતાઓ છે. સોશિયલ મીડિયા પર એવા પણ આક્ષેપો થયા કે બોર્ડે પેપર ચેક કરવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કર્યો છે, જેના કારણે વિદ્યાર્થીઓને નુકસાન થયું છે. આ ચર્ચાઓએ જોર પકડતા ડિજિટલ મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયાની આકરી ટીકા શરૂ થઈ ગઈ હતી.
પેપર ચેકિંગમાં AI નો ઉપયોગ થયો નથી: CBSE
વધતા વિવાદ વચ્ચે શાળા શિક્ષણ સચિવે પ્રેસ કોન્ફરન્સ યોજીને તમામ અફવાઓ પર પૂર્ણવિરામ મૂક્યું છે. બોર્ડે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પેપર ચેકિંગની પ્રક્રિયામાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) કે કોઈ રોબોટિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો નથી.
અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે:
-
ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ (OSM) સિસ્ટમ હેઠળ દરેક પ્રશ્નના જવાબને ડિજિટલ સ્ક્રીન પર મેન્યુઅલી જ તપાસવામાં આવે છે.
-
પેપર તપાસવા માટે આશરે ૭૭,૦૦૦ અનુભવી શિક્ષકોને ખાસ ટ્રેનિંગ આપવામાં આવી હતી.
-
શિક્ષકોને પાછલા વર્ષોના પેપર અને ઓફિશિયલ માર્કિંગ સ્કીમનો ઉપયોગ કરીને સચોટ મૂલ્યાંકન માટે તૈયાર કરાયા હતા.
-
આ સિસ્ટમ માત્ર પારદર્શિતા અને ચોક્કસ નિયમો (Standardisation) જાળવવા માટે શરૂ કરવામાં આવી છે. ICAI, IB અને કેમ્બ્રિજ જેવી વૈશ્વિક સંસ્થાઓ પણ આ જ સિસ્ટમ વાપરે છે.
૯૮.૬ લાખ ઉત્તરવહીઓમાંથી ૧૩,૦૦૦ માં ભૂલો મળી
બોર્ડના જણાવ્યા અનુસાર, આ વર્ષે અંદાજે ૯૮.૬ લાખ આન્સર શીટ ડિજિટલ સિસ્ટમથી તપાસવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં સિસ્ટમ સેટ કરવામાં કેટલીક મુશ્કેલીઓ ચોક્કસ આવી હતી, પરંતુ બાદમાં બધું ઠીક થઈ ગયું હતું. આટલી મોટી સંખ્યામાંથી આશરે ૧૩,૦૦૦ આન્સર શીટમાં માનવીય ભૂલો જોવા મળી હતી, જેને સમયસર પકડી પાડીને મેન્યુઅલી (હાથથી) ફરીથી ચેક કરીને સુધારી લેવામાં આવી હતી.
અસંતુષ્ટ વિદ્યાર્થીઓ માટે મલ્ટી-સ્ટેજ રિવ્યૂ સિસ્ટમ અને ફીમાં ઘટાડો
જે વિદ્યાર્થીઓ પોતાના પરિણામ કે માર્ક્સથી સંતુષ્ટ નથી, તેમના માટે બોર્ડે મોટી રાહત આપી છે. બોર્ડે એક ખાસ મલ્ટી-સ્ટેજ રિવ્યૂ સિસ્ટમ જાહેર કરી છે:
૧. સ્કેન કરેલી કોપી મેળવી શકાશે: વિદ્યાર્થીઓ રી-ઇવેલ્યુએશન કે વેરિફિકેશન માટે વિનંતી કરતા પહેલા પોતાની તપાસાયેલી આન્સર શીટની ઓરિજિનલ સ્કેન કોપી ઓનલાઈન જોઈ શકશે. આ માટે ૧૯ મે થી ૨૨ મે ૨૦૨૬ સુધી અપ્લાય કરી શકાશે. ૨. ફીમાં મોટો ઘટાડો: વિદ્યાર્થીઓ પર આર્થિક બોજ ન પડે તે માટે બોર્ડે ફી ઘટાડીને પ્રતિ કોપી માત્ર ૧૦૦ રૂપિયા અને પ્રતિ પ્રશ્ન રી-ચેકિંગ માટે માત્ર ૨૫ રૂપિયા કરી દીધી છે. ૩. ફી રિફંડની સુવિધા: બોર્ડે મોટી જાહેરાત કરતા કહ્યું છે કે જો રિવ્યૂ અથવા રી-ચેકિંગ પછી વિદ્યાર્થીના માર્ક્સમાં વધારો થશે, તો તેમણે ભરેલી ફી તેમને પરત (Refund) કરી દેવામાં આવશે.
ભવિષ્યમાં પણ OSM સિસ્ટમ ચાલુ રહેશે
CBSE ના અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મૂલ્યાંકનની મૂળ પદ્ધતિમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી, માત્ર પેપર જોવાની રીત ડિજિટલ કરવામાં આવી છે. આ સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત હોવાથી ભવિષ્યની આગામી બોર્ડ પરીક્ષાઓમાં પણ ઓન-સ્ક્રીન માર્કિંગ (OSM) ચાલુ રાખવામાં આવશે. લાખો વિદ્યાર્થીઓનું કરિયર ધોરણ-૧૨ના માર્ક્સ પર અને કોલેજ એડમિશન પર નિર્ભર હોવાથી, બોર્ડ આ પ્રક્રિયા પર ખૂબ જ ઝીણવટભરી નજર રાખી રહ્યું છે.
