AI નો પરપોટો ફૂટવાની તૈયારી? અબજોના ખર્ચ બાદ ગુગલ-માઇક્રોસોફ્ટ જેવી ટેક કંપનીઓના સૂર બદલાયા

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ને લઈને છેલ્લા બે વર્ષથી સમગ્ર દુનિયામાં ભારે ક્રેઝ હતો. એવું લાગતું હતું કે ઇન્ટરનેટની શોધ પછી આ માનવ ઇતિહાસનો સૌથી મોટો બદલાવ સાબિત થશે. નાની સ્ટાર્ટઅપ કંપનીઓથી લઈને વૈશ્વિક ટેક જાયન્ટ્સ સુધીની દરેક કંપનીઓ પોતાના નામ સાથે AI જોડવા દોડી રહી હતી.

પરંતુ વર્ષ 2026 ના મધ્ય સુધી આવતા-આવતા આ વાર્તાની ચમક હવે ધીમે-ધીમે ફીકી પડી રહી છે. હાલમાં ટેક જગતનો સૌથી ગરમ મુદ્દો એ છે કે – શું AI માણસો કરતાં પણ વધુ મોંઘો સાબિત થઈ રહ્યો છે?

AI ના નામે લાખો કર્મચારીઓની છટણી કર્યા બાદ હવે તેના અબજો ડોલરના બિલ જોઈને ટેક કંપનીઓ ચિંતિત છે.
AI મોડલ્સ ચલાવવાનો ‘ઇન્ફરન્સ કોસ્ટ’ (Inference Cost) કંપનીઓ માટે અસહ્ય બની રહ્યો છે.
માઇક્રોસોફ્ટ અને ઉબેર જેવી કંપનીઓનું AI મેન્ટેનન્સ બજેટ સમય પહેલા જ ખાલી થઈ ગયું છે.
સેમ ઓલ્ટમેન અને સુંદર પિચાઈ જેવા દિગ્ગજોના સૂર હવે નોકરીઓ અને ખર્ચને લઈને નરમ પડ્યા છે.
નિષ્ણાતો આ સ્થિતિને 1990ના ‘ડોટ-કોમ બબલ’ (Dot-Com Bubble) સાથે સરખાવી રહ્યા છે.

દરેક પ્રશ્ન પાછળ કરોડોનો ખર્ચ: AI બન્યો મોંઘો સોદો

OpenAI નું ChatGPT હોય કે ગૂગલનું Gemini, સામાન્ય યૂઝર્સને ફક્ત તેનો જાદુ દેખાતો હતો. લોકો સેકન્ડોમાં કોડ લખાવતા અને તસવીરો-વીડિયો બનાવતા હતા. જોકે પડદા પાછળ આ જાદુ ચલાવવાનો ખર્ચ કેટલો આવી રહ્યો છે, તેની ચર્ચા થઈ નહોતી.

વાસ્તવમાં, AI અત્યંત ભારે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને અદ્યતન સુપર કોમ્પ્યુટર્સ પર ચાલે છે. યૂઝર દ્વારા પૂછવામાં આવતા દરેક સવાલ પાછળ વિશાળ ડેટા સેન્ટરો કામ કરે છે. હજારો મોંઘી પ્રીમિયમ GPU ચિપ્સ અવિરતપણે કરોડો યુનિટ વીજળી વાપરે છે.

ટેક ઉદ્યોગમાં હવે ‘ઇન્ફરન્સ કોસ્ટ’ (Inference Cost) શબ્દ ઝડપથી પ્રચલિત થઈ રહ્યો છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો, જ્યારે પણ કોઈ યૂઝર AI ને પ્રશ્ન પૂછે છે, ત્યારે કંપનીનો ખર્ચ થાય છે. જેટલો વધુ ઉપયોગ, એટલું કંપનીઓનું દેવાળું ફૂંકાવાનું જોખમ વધુ છે. આ જ કારણ છે કે ઘણી કંપનીઓ હવે AI ના મફત ફીચર્સ મર્યાદિત કરી રહી છે અને મોંઘા પેઇડ સબ્સ્ક્રિપ્શન પ્લાન લાવી રહી છે.

માઇક્રોસોફ્ટનું બજેટ ખૂટ્યું, ઉબેર પૂછે છે- ‘નફો ક્યાં છે?’

ગૂગલ, માઇક્રોસોફ્ટ અને ઉબેર જેવી અગ્રણી ટેક કંપનીઓએ સ્વીકાર્યું છે કે AI નો આંધળો ખર્ચ હવે અસહ્ય બની રહ્યો છે. માઇક્રોસોફ્ટે ખર્ચને કાબૂમાં લેવા માટે પ્રખ્યાત AI મોડલ Claude ના કેટલાક લાઇસન્સ પણ રદ કરવા પડ્યા છે. એક અહેવાલ મુજબ, એક મોટી ટેક કંપનીને તો માત્ર થોડા મહિનાના ટૂંકા ગાળામાં AI મેન્ટેનન્સ માટે $500 મિલિયન (અંદાજે ₹4,150 કરોડ) નું બિલ ચૂકવવું પડ્યું હતું.

એ જ રીતે ઉબેર (Uber) નું આખું વાર્ષિક AI સબ્સ્ક્રિપ્શન બજેટ સમય મર્યાદા વહેલી પૂરી થાય તે પહેલાં જ ખાલી થઈ ગયું છે. ઉબેરના સીઓઓ એન્ડ્ર્યૂ મેકડોનાલ્ડે તાજેતરમાં ખુલ્લેઆમ સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે, કંપનીઓ AI પાછળ અબજો ડોલરનું આંધણ કરી રહી છે, પરંતુ તેની સામે ઉત્પાદકતામાં એવી કોઈ મોટી વૃદ્ધિ જોવા મળતી નથી.

સેમ ઓલ્ટમેનથી લઈને સુંદર પિચાઈ સુધી: બદલાયા CEOs ના નિવેદનો

નોકરીઓ ખતમ થવાના ડર પર અગાઉ જે ટેક લીડર્સ આક્રમક નિવેદનો આપતા હતા, તેમના સૂર હવે નરમ પડ્યા છે:

સેમ ઓલ્ટમેન: ઓલ્ટમેન અગાઉ એવું કહેતા હતા કે AI લાખો વ્હાઇટ-કોલર નોકરીઓનો સફાયો કરી દેશે. પરંતુ હવે તેમણે સ્વીકાર્યું છે કે નોકરીઓના સંપૂર્ણ નાશ જેવી કોઈ સ્થિતિ હજુ સુધી આવી નથી. હવે તેઓ કહી રહ્યા છે કે માણસ અને AI કો-પાયલોટ તરીકે સાથે મળીને કામ કરશે.
જેન્સન હુઆંગ: આખી દુનિયાને AI ચિપ્સ વેચીને અબજોપતિ બનેલી કંપની Nvidia ના હેડ જેન્સન હુઆંગે પણ એવી કંપનીઓની આકરી આલોચના કરી છે જે પોતાની આંતરિક નબળાઈઓ કે ખરાબ નિર્ણયોને છુપાવવા માટે અને છટણી કરવા માટે AI નું બહાનું આગળ ધરે છે.
સુંદર પિચાઈ: ગૂગલના વડા સુંદર પિચાઈએ સ્વીકાર્યું કે વિવિધ કંપનીઓના ચીફ ઇન્ફોર્મેશન ઓફિસર્સ (CIOs) AI ના આસમાને આંબતા ખર્ચને લઈને ભારે ચિંતિત છે.

1990ના ‘ડોટ-કોમ બબલ’ જેવો જ ભય

વર્તમાનમાં રોકાણકારો વધુ પ્રશ્નો પૂછ્યા વગર AI કંપનીઓમાં અબજો ડોલર લગાવી રહ્યા છે. આવું જ વાતાવરણ 1990ના દાયકામાં ઇન્ટરનેટના આગમન વખતે ‘ડોટ-કોમ બબલ’ દરમિયાન જોવા મળ્યું હતું. ત્યારે પણ દરેક કંપની પોતાને ઇન્ટરનેટ કંપની ગણાવીને શેરબજારમાંથી પૈસા ઉઘરાવતી હતી અને પછી બબલ ફૂટતા હજારો કંપનીઓ રાતોરાત રોડ પર આવી ગઈ હતી.

જેપી મોર્ગનના જેમી ડાઈમન અને બ્રિજવોટરના રે ડાલિયો જેવા વૈશ્વિક અર્થશાસ્ત્રીઓ ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે, AI ચોક્કસપણે એક વાસ્તવિક ટેકનોલોજી છે, પરંતુ હાલમાં થઈ રહેલા રોકાણનો બહુ મોટો હિસ્સો અંધાધૂંધ રીતે બરબાદ થઈ રહ્યો છે.

વીજળી, પર્યાવરણ અને વિદ્યાર્થીઓનો વિરોધ

AI માટે માત્ર પૈસા જ નહીં, પણ સંસાધનોનું પણ મોટું સંકટ ઊભું થયું છે. અમેરિકા અને યુરોપમાં સ્થાપવામાં આવી રહેલા નવા ડેટા સેન્ટરોનો સ્થાનિક સ્તરે ઉગ્ર વિરોધ થઈ રહ્યો છે. આ સેન્ટરો અતિશય માત્રામાં વીજળી અને સર્વર્સને ઠંડા રાખવા માટે લાખો ગેલન પાણીનો વપરાશ કરે છે.

બીજી તરફ, નવી પેઢીમાં પોતાની કારકિર્દીને લઈને આક્રોશ છે. તાજેતરમાં અમેરિકાની કેટલીક અગ્રણી યુનિવર્સિટીઓના કાર્યક્રમોમાં ગુગલના પૂર્વ સીઈઓ એરિક શ્મિટ અને વર્તમાન નેતાઓને વિદ્યાર્થીઓના ભારે વિરોધનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. નેશનલ બ્યુરો ઓફ ઇકોનોમિક રિસર્ચના અહેવાલમાં દાવો કરાયો છે કે, 90% કંપનીઓએ સ્વીકાર્યું છે કે AI ના કારણે તેમની પ્રોડક્ટિવિટી પર હજુ સુધી કોઈ જ મોટો સકારાત્મક પ્રભાવ જોવા મળ્યો નથી.

શું AI ટેકનોલોજી ફ્લોપ થઈ જશે?

ના, આનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે AI ટેકનોલોજી નિષ્ફળ જશે. જ્યારે ડોટ-કોમ બબલ ફૂટ્યો ત્યારે ઇન્ટરનેટ ખતમ નહોતું થયું, પરંતુ ત્યારબાદ એમેઝોન અને ગૂગલ જેવી મજબૂત કંપનીઓ જ માર્કેટમાં ટકી રહી. AI સાથે પણ આવું જ થશે. જે કંપનીઓ માત્ર હાઇપના આધારે અબજો ડોલરનું મૂલ્યાંકન લઈને બેઠી છે, તેઓ સાફ થઈ જશે. જ્યારે જેની પાસે ઓછો ખર્ચ, વ્યવહારુ ઉપયોગ અને સ્પષ્ટ રેવન્યુ મોડલ હશે તે જ આગળ વધશે.

અસલી સમસ્યા AI ટેકનોલોજી નથી, પરંતુ તેની આસપાસ ઊભી કરાયેલી અવાસ્તવિક અપેક્ષાઓ છે. હાલના તબક્કે મશીનો સામે માણસ સંપૂર્ણપણે હાર્યો નથી. ઘણી બધી જગ્યાએ માનવ શ્રમ હજુ પણ AI કરતાં ઘણો સસ્તો, વધુ વિશ્વસનીય અને વ્યવહારુ વિકલ્પ છે.

< /p>