રૂપિયો નબળો થતા વિદેશમાં ભણતર મોંઘું: ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ મુશ્કેલીમાં, ભોજન અને આવાસનું મોટું સંકટ

વિદેશમાં જઈને ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવું એ ઘણા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓનું સપનું હોય છે. પરંતુ હાલમાં આ સપનું મોંઘું સાબિત થઈ રહ્યું છે. વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ઉથલપાથલને કારણે અમેરિકન ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયો ઐતિહાસિક નીચલી સપાટીએ પહોંચી ગયો છે. હાલમાં રૂપિયો ગગડીને પ્રતિ ડોલર 95થી 96 ના સ્તરે પહોંચી ગયો છે.

બહારથી જોતાં આ માત્ર ચલણના આંકડા લાગે છે. પરંતુ વિદેશમાં રહેતા હજારો ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે આ એક મોટી આર્થિક કટોકટી બની ગઈ છે. આ નબળા રૂપિયાની સીધી અસર તેમના ભણતર, ભોજન અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર પડી રહી છે.

નબળો રૂપિયો દેવાનો બોજ વધારે છે

જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં રૂપિયો નબળો પડે છે, ત્યારે વિદેશમાં રહેવાનો ખર્ચ અચાનક વધી જાય છે. ભલે યુનિવર્સિટીઓ પોતાની ફી ન વધારે, તો પણ ચલણના બદલાતા દરને કારણે ભારતીય પરિવારો પર લાખો રૂપિયાનો વધારાનો બોજ આવે છે.

લોન અને વ્યાજનો મોટો માર: જે વિદ્યાર્થીઓએ ડોલરનો ભાવ 83 હતો ત્યારે લોન લીધી હતી, તેમણે હવે 96ના ભાવે નાણાં ચૂકવવા પડે છે. વાર્ષિક $40,000ની ટ્યુશન ફી માટે પરિવારોએ હવે વર્ષે 5 લાખથી 10 લાખ રૂપિયા સુધીની વધારાની રકમ ચૂકવવી પડી રહી છે. ભારતમાં એજ્યુકેશન લોન પરના વ્યાજ દરો પણ 12%ની આસપાસ પહોંચી ગયા છે.
મર્યાદિત ફંડ: ભારતમાં રહેતા માતા-પિતા એક મર્યાદિત રકમ જ વિદેશ મોકલી શકે છે. આ રૂપિયા જ્યારે ડોલર કે પાઉન્ડમાં કન્વર્ટ થાય છે, ત્યારે તેનું મૂલ્ય ઘટી જાય છે. આનાથી વિદ્યાર્થીઓના હાથમાં વાપરવા માટે ખૂબ ઓછા પૈસા બચે છે.

ભોજન અને આવાસ સાથે બાંધછોડ

પરિવાર પર આર્થિક બોજ ન વધે તે માટે વિદ્યાર્થીઓ વિદેશમાં પોતાની રીતે ખર્ચ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આના કારણે તેમની જીવનશૈલી જોખમમાં મુકાઈ છે.

એક ટંકનું ભોજન અને ડિસ્કાઉન્ટ એપ્સ: ખર્ચ બચાવવા ઘણા વિદ્યાર્થીઓ દિવસમાં માત્ર એક જ વાર જમે છે. તેઓ ‘Too Good To Go’ અથવા ‘Olio’ જેવી ફૂડ એપ્સનો ઉપયોગ કરે છે. આ એપ્સ દ્વારા તેઓ સ્ટોર્સમાંથી એક્સપાયરી ડેટની નજીક હોય તેવી અને ભારે ડિસ્કાઉન્ટમાં મળતી સામગ્રી ખરીદે છે.
રૂમ શેરિંગ (Subletting): રહેવાનો ખર્ચ બચાવવા માટે વિદ્યાર્થીઓ ગીચ વિસ્તારોમાં રહે છે. એક જ રૂમમાં 4થી 5 વિદ્યાર્થીઓ સાથે રહે છે. આનાથી તેમણે પ્રાઇવસી સાથે મોટું સમાધાન કરવું પડે છે.
નિયમો બહાર જઈને મજૂરી: પાર્ટ-ટાઇમ કામની મર્યાદા હોવા છતાં, વિદ્યાર્થીઓ વધારાની કમાણી માટે મોડી રાત સુધી કામ કરે છે. તેઓ ડિપાર્ટમેન્ટલ સ્ટોર્સ કે રેલ્વે સ્ટેશનો પર ફ્લોર સાફ કરવા જેવી ‘કેશ-ઇન-હેન્ડ’ મજૂરી કરવા મજબૂર બન્યા છે.

પોષણના અભાવે ગ્રેડ્સ પર માઠી અસર

આ નાણાકીય અને શારીરિક તણાવની સીધી અસર વિદ્યાર્થીઓના ભણતર પર પડી રહી છે.

માનસિક થાક: પૂરતું ભોજન ન મળવાને કારણે વિદ્યાર્થીઓમાં એનર્જીનું સ્તર નીચું રહે છે. આ શારીરિક નબળાઈ લેક્ચર્સ અને પરીક્ષા દરમિયાન તેમની એકાગ્રતા ઘટાડે છે.
શારીરિક શ્રમ: બસ કે મેટ્રોનું ભાડું બચાવવા માટે વિદ્યાર્થીઓ કિલોમીટરો સુધી ચાલીને જાય છે. લાંબો સમય ચાલવું અને ડબલ શિફ્ટમાં કામ કરવાથી તેઓ શારીરિક રીતે તૂટી જાય છે.
માનસિક તણાવ: વિદ્યાર્થીઓ સતત મગજમાં એક્સચેન્જ રેટની ગણતરી કરતા રહે છે. ફ્રી કરિયાણું ક્યાંથી મળશે અને લોન કેવી રીતે ચૂકવાશે તેની ચિંતામાં તેઓ અભ્યાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકતા નથી. પરિણામે તેમના ગ્રેડ્સ સતત ઘટે છે.

આર્થિક જોખમ ઘટાડવાના સ્માર્ટ ઉપાયો

જો તમે વિદેશમાં છો અથવા આગામી સમયમાં જવાની તૈયારી કરી રહ્યા છો, તો ચલણની અસ્થિરતા સામે રક્ષણ મેળવવા માટે આ પગલાં લો:

1. ફિક્સ લોક્સ (Fixed Locks)

ફોરવર્ડ ફોરેક્સ કોન્ટ્રાક્ટ્સ: ટ્યુશન ફીના ભવિષ્યના હપ્તાઓ માટે ચોક્કસ એક્સચેન્જ રેટ નક્કી કરવા તમારી બેંક સાથે વાત કરો.
લોક્ડ-રેટ ફોરેક્સ કાર્ડ્સ: દૈનિક વધઘટથી બચવા માટે મલ્ટિ-કરન્સી લોક્ડ-રેટ ફોરેક્સ કાર્ડનો ઉપયોગ કરો.

2. ઇમરજન્સી મદદ (Emergency Aid)

કેમ્પસ ફૂડ પેન્ટ્રીઝ: યુનિવર્સિટી દ્વારા ચલાવાતી મફત ભોજન સેવાનો મહત્તમ લાભ લો.
યુનિવર્સિટી હાર્ડશિપ ફંડ્સ: અમેરિકા કે બ્રિટન જેવા દેશોમાં અચાનક આવેલી આર્થિક કટોકટી માટે યુનિવર્સિટીઓ ખાસ ફંડ આપે છે, તેનો સંપર્ક કરો.

3. ખર્ચમાં ઘટાડો (Cost Reduction)

બલ્ક કુકિંગ: એક સાથે વધુ માત્રામાં ભોજન રાંધીને ફ્રીઝ કરી લો, જેથી બહારના ખોરાકનો ખર્ચ બચે.
રૂમ શેરિંગ: ભાડાનો ભાર વહેંચવા માટે વિશ્વાસપાત્ર મિત્રો સાથે વ્યવસ્થિત રીતે રૂમ શેર કરો.

વૈકલ્પિક દેશોની પસંદગી

હવે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ પરંપરાગત અને મોંઘા ગણાતા ‘બિગ ફોર’ દેશો (યુએસએ, યુકે, કેનેડા અને ઓસ્ટ્રેલિયા) ને બદલે જર્મની અથવા ફ્રાન્સ જેવા યુરોપિયન દેશો તરફ વળી રહ્યા છે. આ દેશોમાં ટ્યુશન ફી ખૂબ ઓછી અથવા શૂન્ય (Zero Tuition Fee) હોય છે. આનાથી બચેલા નાણાંનો ઉપયોગ વિદ્યાર્થીઓ સારા ખોરાક અને સુરક્ષિત આવાસ માટે કરી શકે છે.