ડિજિટલ પેમેન્ટ અને યુપીઆઈ (UPI) ના આ યુગમાં પણ ભારતીય બજારમાં રોકડ (Cash) નો ક્રેઝ યથાવત છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંકે (RBI) પોતાના તાજા વાર્ષિક અહેવાલમાં દેશની કરન્સીને લઈને એક ચોંકાવનારો ખુલાસો કર્યો છે. આરબીઆઈના રિપોર્ટ મુજબ, બેંકિંગ સિસ્ટમમાં પકડાયેલી ₹૫૦૦ ની નકલી નોટો ની સંખ્યામાં આ વર્ષે ૨૦ ટકાથી વધુનો મોટો ઉછાળો આવ્યો છે.
હાલમાં બજારમાં ₹૫૦૦ ની નોટોનો દબદબો સૌથી વધુ છે, તેથી સામાન્ય જનતાએ લેણ-દેણ કરતી વખતે ખૂબ જ સાવધ રહેવાની જરૂર છે.
બજારમાં ₹500 ની નોટોનો હિસ્સો 86% થી વધુ
આરબીઆઈના રિપોર્ટ અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં ₹૫૦૦ ની નોટોના ચલણમાં ૧૧.૨ ટકાનો વધારો થયો છે.
-
કુલ ચલણ: માર્ચ ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં બજારમાં ₹૫૦૦ ની નોટોની સંખ્યા વધીને ૭,૦૫,૪૮૨ લાખ પીસ પર પહોંચી ગઈ છે.
-
સૌથી વધુ હિસ્સો: બજારમાં ઉપલબ્ધ કુલ કરન્સીના મૂલ્યમાં એકલી ₹૫૦૦ ની નોટોનો હિસ્સો ૮૬ ટકાથી પણ વધુ છે. જ્યારે નોટોની કુલ સંખ્યાના મામલામાં આ નોટ ૪૧.૨% હિસ્સા સાથે દેશમાં પ્રથમ ક્રમે છે. બીજા ક્રમે ₹૧૦ ની નોટો (૧૬.૧%) આવે છે.
₹2,000 ની નોટો અને સિક્કાઓનું લેટેસ્ટ અપડેટ
-
₹2000 ની નોટો: મે ૨૦૨૩ માં શરૂ થયેલી ₹૨,૦૦૦ ની નોટો પાછી ખેંચવાની પ્રક્રિયા હવે અંતિમ તબક્કામાં છે. ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં બજારમાં હાજર ₹૩.૫૬ લાખ કરોડની નોટોમાંથી ૯૮.૪૫ ટકા નોટો બેંકોમાં સફળતાપૂર્વક પરત આવી ચૂકી છે.
-
સિક્કાઓની માંગ વધી: બજારમાં સિક્કાઓનું કુલ મૂલ્ય ૧૧.૪% વધ્યું છે. ચલણમાં ₹૧, ₹૨ અને ₹૫ ના સિક્કાઓનો હિસ્સો સૌથી વધુ (આશરે ૮૦.૭%) છે. આ સાથે જ આ વર્ષે નોટોના પ્રિન્ટિંગ (છપામણી) ના ખર્ચમાં પણ મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.
અસલી અને નકલી ₹500 ની નોટ કેવી રીતે ઓળખવી?
આરબીઆઈના જણાવ્યા મુજબ, અસલી ₹૫૦૦ ની નોટમાં કેટલાક ખાસ સિક્યોરિટી ફીચર્સ હોય છે, જેને જોઈને તમે નકલી નોટથી બચી શકો છો:
૧. મહાત્મા ગાંધીની તસવીર: નોટની મધ્યમાં મહાત્મા ગાંધીની તસવીર સ્પષ્ટ દેખાય છે. ૨. સિક્યોરિટી થ્રેડ: નોટની વચ્ચે આવેલી લીલી પટ્ટી (દોરો) ને આડી કરવાથી તેનો રંગ લીલામાંથી વાદળી (Blue) માં બદલાય છે. ૩. વોટરમાર્ક: ગાંધીજીની તસવીરની બાજુમાં ખાલી જગ્યામાં આછો વોટરમાર્ક અને ₹૫૦૦ લખેલું દેખાય છે. ૪. ઉભરી આવેલું પ્રિન્ટિંગ (Intaglio): અંધ અથવા દ્રષ્ટિહીન લોકો માટે નોટ પર અશોક સ્તંભ અને અન્ય ચિહ્નો ઉભા (ખરબચડા) પ્રિન્ટ થયેલા હોય છે જેને સ્પર્શ કરીને ઓળખી શકાય છે.
જો તમને કોઈ નોટનો કાગળ, પ્રિન્ટ કે રંગ અલગ લાગે, તો તેને સ્વીકારતા પહેલાં બરાબર તપાસી લો.
