પાકિસ્તાનની રાજધાની ઈસ્લામાબાદમાં આજે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે અત્યંત મહત્વની શાંતિ વાર્તા યોજાઈ રહી છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય ઘટનાક્રમને લઈને ભારતમાં રાજકારણ ગરમાયું છે. કોંગ્રેસ પાર્ટીએ આ મામલે કેન્દ્રની મોદી સરકારની વિદેશ નીતિ પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા જયરામ રમેશે પીએમ મોદીની ‘હગ્લોમેસી’ (ગળે મળવાની કૂટનીતિ) પર સવાલ ઉઠાવતા તેને નિષ્ફળ ગણાવી છે.
હગ્લોમેસીનો અર્થ અને સંદર્ભ:
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી જ્યારે પણ વિદેશી નેતાઓ (જેમ કે અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ, ઓબામા કે અન્ય દેશોના વડાઓ) ને મળે છે, ત્યારે તેઓ ઘણીવાર તેમને ઉષ્માભર્યા ભાવે ગળે મળે છે. આ શૈલીને કારણે વિપક્ષે તેને ‘હગ્લોમેસી’ નામ આપ્યું છે.
કોંગ્રેસના વિદેશ નીતિ પર ગંભીર સવાલો
જયરામ રમેશે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ (X) પર એક પોસ્ટ શેર કરીને ભારત સરકારને ઘેરી છે. તેમણે આક્ષેપ કર્યો છે કે, ભારત સરકાર વોશિંગ્ટનને ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેની મધ્યસ્થતામાં પાકિસ્તાનને મહત્વની ભૂમિકા સોંપતા રોકવામાં નિષ્ફળ રહી છે. કોંગ્રેસે પીએમ મોદીની ‘વિશ્વગુરુ’ની છબી પર કટાક્ષ કરતા ચાર મહત્વના સવાલો પૂછ્યા છે:
-
પાકિસ્તાનનું કદ કેવી રીતે વધ્યું?: એપ્રિલ 2025 માં પહેલગામ આતંકી હુમલામાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા હોવા છતાં, ભારત તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અલગ-થલગ કરવામાં કેમ નિષ્ફળ રહ્યું? મનમોહન સિંહની સરકારે 26/11 ના હુમલા બાદ પાકિસ્તાનને અસરકારક રીતે એકલું પાડી દીધું હતું, તો અત્યારે પાકિસ્તાન મધ્યસ્થી કેવી રીતે બની ગયું?
-
અમેરિકા સાથેના સંબંધો: ‘હાઉડી મોદી’ અને ‘નમસ્તે ટ્રમ્પ’ જેવા કાર્યક્રમો કરવા છતાં, ભારતે અમેરિકાને પાકિસ્તાનને આટલી મહત્વની ભૂમિકા સોંપવાની મંજૂરી કેવી રીતે આપી?
-
BRICS+ ની ભૂમિકા: ભારત અત્યારે BRICS+ ના અધ્યક્ષ તરીકે છે. ઈરાન, યુએઈ અને સાઉદી અરેબિયા આ સંગઠનના સભ્યો હોવા છતાં ભારતે શાંતિ સ્થાપવા માટે કોઈ પહેલ કેમ ન કરી?
-
ચીન અને ઓપરેશન સિંદૂર: ચીન સામે ભારતના કથિત સમર્પણ અને ‘ઓપરેશન સિંદૂર’માં ચીનની ભૂમિકાને લઈને પણ કોંગ્રેસે સરકારની નીતિ પર શંકા વ્યક્ત કરી છે.
ભારત સરકારની કૂટનીતિક નિષ્ફળતા?
કોંગ્રેસનું માનવું છે કે ઈસ્લામાબાદમાં યોજાઈ રહેલી આ બેઠક ભારત માટે કૂટનીતિક હાર સમાન છે. જ્યારે દુનિયાના બે મોટા દુશ્મન દેશો પાકિસ્તાનની ધરતી પર બેસીને શાંતિની વાત કરે છે, ત્યારે દક્ષિણ એશિયામાં ભારતનો પ્રભાવ ઓછો થતો દેખાય છે. જયરામ રમેશે કહ્યું કે, માત્ર વિદેશી નેતાઓને ગળે મળવાથી (હગ્લોમેસી) મજબૂત વિદેશ નીતિ બનતી નથી, તેના માટે વ્યૂહાત્મક પગલાં જરૂરી છે.
શાંતિ વાર્તાની અસરો
આ શાંતિ વાર્તા જો સફળ રહે તો મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધનો અંત આવી શકે છે. જોકે, કોંગ્રેસના મતે ભારત આ આખી પ્રક્રિયામાં ક્યાંય દેખાતું નથી, જે ચિંતાનો વિષય છે. આગામી સમયમાં આ મુદ્દો સંસદમાં પણ ગાજવાની શક્યતા છે. વિપક્ષી નેતાઓ હવે સરકાર પાસે જવાબ માંગી રહ્યા છે કે પાડોશી દેશ પાકિસ્તાન વૈશ્વિક મંચ પર આટલું સક્રિય કેવી રીતે થઈ ગયું.
પાકિસ્તાનના ભવિષ્ય પર તેની સંભવિત અસરો
આ વાર્તા જો સફળ રહે છે, તો પાકિસ્તાન માટે તે ‘રાજકીય પુનર્જન્મ’ સમાન સાબિત થઈ શકે છે. લાંબા સમયથી આર્થિક સંકટ અને આતંકવાદના મુદ્દે અલગ-થલગ રહેલું પાકિસ્તાન ફરી એકવાર અમેરિકા માટે અનિવાર્ય ભાગીદાર બની જશે.
-
આર્થિક રાહત: જો અમેરિકા આ વાર્તાથી ખુશ થાય, તો પાકિસ્તાનને IMF પાસેથી વધુ સરળતાથી લોન મળી શકે છે અને વિદેશી રોકાણમાં વધારો થઈ શકે છે.
-
વૈશ્વિક કદમાં વધારો: બે કટ્ટર દુશ્મનોને એક ટેબલ પર લાવવાથી પાકિસ્તાન એક ‘શાંતિ દૂત’ તરીકે ઉભરી આવશે. તેનાથી તેની રાજદ્વારી શક્તિ (Diplomatic Power) માં મોટો વધારો થશે.
-
ચીન અને સાઉદી સાથે સંબંધો: આ વાર્તા દ્વારા પાકિસ્તાન સાબિત કરવા માંગે છે કે તે માત્ર ચીન પર નિર્ભર નથી, પરંતુ પશ્ચિમી દેશો સાથે પણ સમાન કદ ધરાવે છે.
પરંતુ, જો આ વાર્તા નિષ્ફળ જશે, તો પાકિસ્તાન પર ‘ડબલ ગેમ’ રમવાના આક્ષેપો વધી શકે છે, જે તેની છબી વધુ ખરાબ કરી શકે છે.
