વંદે માતરમ : અભિનેત્રી કંગના રનૌતે વરિષ્ઠ અભિનેત્રી શર્મિલા ટાગોર દ્વારા ‘વંદે માતરમ’ના માત્ર પ્રથમ બે પદો (stanzas) ગાવાની અપાયેલી સલાહ પર આકરી પ્રતિક્રિયા આપી છે. કંગનાએ લોકોને ‘હિન્દુ-મુસ્લિમ માનસિકતામાંથી બહાર આવવા’ અપીલ કરી છે અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે આ ગીત કોઈ ધાર્મિક ગ્રંથ નથી, પરંતુ ભારતની આઝાદીની લડાઈનું કલાત્મક અને ઐતિહાસિક પ્રતીક છે.
મુખ્ય મુદ્દા (Highlights):
-
શર્મિલા ટાગોરે વંદે માતરમના માત્ર પ્રથમ બે પદો ગાવાની સલાહ આપી હતી.
-
કંગના રનૌતે આ દ્રષ્ટિકોણને સંકુચિત ગણાવી હિન્દુ-મુસ્લિમ માનસિકતા છોડવા કહ્યું.
-
કલા અને કવિતામાં શબ્દોને રૂપક (metaphor) તરીકે જોવાની કંગનાએ હિમાયત કરી.
શર્મિલા ટાગોરે શું કહ્યું હતું?
81 વર્ષીય શર્મિલા ટાગોરે એક ઈન્ટરવ્યુમાં જણાવ્યું હતું કે એકેશ્વરવાદ (એક જ ઈશ્વરમાં માનનારા) લોકો માટે ગીતના પછીના પદો સ્વીકારવા મુશ્કેલ બની શકે છે.
તેમણે કહ્યું, “ભારતમાં ઘણા એવા લોકો છે જે માત્ર એક જ ઈશ્વરને માને છે. વંદે માતરમમાં એવા પદો છે જ્યાં અનેક દેવી-દેવતાઓનો ઉલ્લેખ છે. એક ધર્મમાં માનનારાઓ માટે ‘વંદે કાલી, વંદે દુર્ગા’ બોલવું અઘરું બની જાય છે. તેથી જો આપણે ભારતના તમામ ધર્મના લોકોને સાથે લઈને ચાલવું હોય, તો પ્રથમ બે પદો શ્રેષ્ઠ છે.”
કંગના રનૌતનો વળતો પ્રહાર
કંગનાએ ઇન્સ્ટાગ્રામ સ્ટોરી પર પ્રતિક્રિયા આપતાં લખ્યું કે, તે શર્મિલા ટાગોરની અભિવ્યક્તિનું સન્માન કરે છે, પરંતુ એક કલાકાર તરીકે તેમના આ સંકુચિત દ્રષ્ટિકોણથી આશ્ચર્યચકિત છે.
કંગનાએ જણાવ્યું, “કોઈપણ કવિતા કે ગીતમાં શબ્દો રૂપક હોય છે. કવિ પોતાની કલ્પના દ્વારા ઊંડી અસર ઊભી કરે છે. વંદે માતરમ એ આઝાદીની લડાઈની ભાવના છે, જેમાં બંકિમચંદ્રજી દેશવાસીઓમાં રહેલી ‘શક્તિ’ને જગાડવાની વાત કરે છે. આટલી મહાન કલાત્મક કૃતિને માત્ર ધાર્મિક પ્રથા સુધી મર્યાદિત કેવી રીતે કરી શકાય?”
કંગનાએ વધુમાં ઉમેર્યું, “સ્વામી વિવેકાનંદે કહ્યું હતું કે મને એવા યુવાનો જોઈએ છે જેમના સ્નાયુ લોખંડના અને નસોમાં વીજળી દોડતી હોય. તેઓ કોઈ હવામાનની આગાહી નહોતા કરતા, પણ શક્તિના સંચારની માંગ કરતા હતા. કૃપા કરીને હિન્દુ-મુસ્લિમ માનસિકતામાંથી બહાર આવો. શક્તિ એ તાકાતનું પ્રતીક છે.”
મુકેશ ખન્નાએ પણ વ્યક્ત કર્યો હતો અભિપ્રાય
આ વિવાદ વચ્ચે અભિનેતા મુકેશ ખન્નાએ ‘જન ગણ મન’ના સ્થાને ‘વંદે માતરમ’ને રાષ્ટ્રગીત (National Anthem) બનાવવાની માંગ કરી હતી. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે ‘જન ગણ મન’ બ્રિટિશ શાસન વખતના સંદર્ભ સાથે જોડાયેલું છે, જ્યારે ‘વંદે માતરમ’ સાચો દેશપ્રેમ દર્શાવે છે.
નોંધ: ‘જન ગણ મન’ ભારતનું રાષ્ટ્રગીત (National Anthem) છે અને ‘વંદે માતરમ’ રાષ્ટ્રીય ગાન (National Song) નો દરજ્જો ધરાવે છે. બંને દેશના ઈતિહાસ અને સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં અત્યંત મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે.
