Train : તમે ટ્રેનમાં મુસાફરી કરી રહ્યા હોવ અને આરક્ષિત (રિઝર્વ્ડ) કોચમાંથી તમારો સામાન ચોરાઈ જાય, તો રેલવે તંત્ર ‘સામાન પેસેન્જરની અંગત દેખરેખ હેઠળ હતો’ તેમ કહીને પોતાની જવાબદારીમાંથી હાથ ખંખેરી શકે નહીં. દિલ્હી રાજ્ય ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ આયોગે આ મામલે ભારતીય રેલવેને મોટો લપડાક આપતાં મુસાફરની તરફેણમાં સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે.
જિલ્લા આયોગના વળતરના આદેશ સામે રેલવેએ કરેલી અપીલને દિલ્હી સ્ટેટ કમિશને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધી છે અને ભોગ બનનાર પેસેન્જરને વ્યાજ સહિત ₹૧.૪૫ લાખ ચૂકવવાનો આદેશ યથાવત રાખ્યો છે.
કેવી રીતે બની હતી ચોરીની ઘટના?
આ મામલો ૭ જૂન ૨૦૧૪નો છે, જ્યારે અજય કુમાર નામના મુસાફર મહાનંદા એક્સપ્રેસ દ્વારા જૂની દિલ્હીથી પટના જઈ રહ્યા હતા:
-
રિઝર્વ્ડ કોચમાં ઘૂસણખોરી: ટ્રેન જ્યારે ઓલ્ડ દિલ્હી રેલવે સ્ટેશન પર ઊભી હતી, ત્યારે કેટલાક અજાણ્યા અસામાજિક તત્વો આરક્ષિત ડબ્બામાં ગેરકાયદેસર રીતે ઘૂસી આવ્યા હતા.
-
₹૧.૨૦ લાખના સામાનની ચોરી: આ અજાણ્યા શખ્સો પેસેન્જરની ટ્રોલી બેગ ચોરીને ફરાર થઈ ગયા હતા, જેમાં આશરે ₹૧.૨૦ લાખની કિંમતના કિંમતી કપડાં, સાડીઓ અને દાગીના રાખેલા હતા.
-
તંત્રની બેદરકારી: ઘટના બાદ પેસેન્જરે તાત્કાલિક TTE અને રેલવે પ્રોટેક્શન ફોર્સ (RPF) નો સંપર્ક કર્યો હતો. જોકે લાંબી લાપરવાહી બાદ ૨૩ એપ્રિલ ૨૦૧૫ના રોજ છેક FIR નોંધાઈ હતી અને ૧૫ મે ૨૦૧૭ના રોજ પોલીસે આ કેસને ‘અણઉકેલાયેલો’ (Unsolved) જાહેર કરીને ફાઈલ બંધ કરી દીધી હતી.
રેલવેની દલીલ ફગાવી: ‘બિનઅધિકૃત પ્રવેશ રોકવો એ રેલવેની ફરજ’
રેલવે પ્રશાસને પોતાની બચાવ દલીલમાં કહ્યું હતું કે:
-
સામાન મુસાફરની પોતાની કસ્ટડીમાં હતો અને તે રેલવે પાસે બુક કરાવીને જમા કરાયો નહોતો, તેથી ચોરીની કોઈ જવાબદારી રેલવે તંત્રની બનતી નથી.
આયોગે આપ્યો કડક ચુકાદો:
ગ્રાહક આયોગે રેલવેની આ દલીલને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢતાં જણાવ્યું કે, ખરી સમસ્યા રિઝર્વ્ડ કોચની સુરક્ષામાં થયેલી ગંભીર ચૂક છે.
-
રેલવે પ્રશાસન આરક્ષિત કોચમાં બિનઅધિકૃત (ટિકિટ વગરના કે અજાણ્યા) લોકોનો પ્રવેશ રોકવામાં સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ રહ્યું હતું.
-
જો રેલવે સુરક્ષા જાળવી શકી હોત, તો બહારના તત્વો અંદર ઘૂસીને ચોરી કરી શક્યા ન હોત. તેથી આ સુરક્ષામાં ક્ષતિ (Deficiency in Service) બદલ રેલવે જ સીધી રીતે જવાબદાર છે.
વ્યાજ સહિત ₹૧.૪૫ લાખ ચૂકવવા પડશે
આયોગે રેલવેને ફટકાર લગાવતાં આદેશ કર્યો છે કે:
-
ચોરાયેલા સામાન પેટે ₹૧.૨૦ લાખની રકમ ૭ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭થી વાર્ષિક ૯ ટકા વ્યાજ સાથે ચૂકવવામાં આવે.
-
માનસિક ત્રાસ અને મુકદ્દમાના ખર્ચ પેટે વધારાના ₹૨૫,૦૦૦ નું વળતર મુસાફરને ચૂકવવામાં આવે.
આ ચુકાદો ટ્રેનમાં મુસાફરી કરતા લાખો યાત્રીઓ માટે સુરક્ષા અને અધિકારો અંગેનો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દાખલો સાબિત થશે.
