અમેરિકામાં ૯૦ વર્ષ પછી જાહેરમાં અપાશે મોતની સજા: ‘ફોર્ટ હૂડ’ શૂટરના મૃત્યુદંડના લાઇવ સ્ટ્રીમિંગ મુદ્દે વિશ્વભરમાં હોબાળો!

આધુનિક સમયમાં વિશ્વના મોટાભાગના દેશો પોતાની કાનૂની વ્યવસ્થાને વધુ માનવીય બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, ત્યારે વિશ્વની મહાસત્તા ગણાતા અમેરિકાએ લીધેલા એક અભૂતપૂર્વ અને આંચકાજનક નિર્ણયે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. અમેરિકા આશરે ૯૦ વર્ષના લાંબા ગાળા બાદ ફરી એકવાર જાહેરમાં કોઈ ગુનેગારને મૃત્યુદંડ આપવા જઈ રહ્યું છે. પેન્ટાગોન દ્વારા કરવામાં આવેલી સત્તાવાર જાહેરાત અનુસાર, વર્ષ ૨૦૦૯ના કુખ્યાત ‘ફોર્ટ હૂડ’ માસ શૂટિંગના દોષિત નિદાલ હસન (Nidal Hasan) ને ‘ફાયરિંગ સ્ક્વોડ’ (રાઇફલધારી સૈનિકોની ટુકડી) દ્વારા ગોળી મારીને મોતની સજા અપાશે અને આ સમગ્ર ઘટનાનું લાઈવ સ્ટ્રીમિંગ કરવામાં આવશે. આ નિર્ણય સાથે જ અમેરિકા એવા દેશોની યાદીમાં સામેલ થઈ ગયું છે જ્યાં જાહેરમાં ફાંસી કે મૃત્યુદંડ આપવામાં આવે છે.

કોણ છે નિદાલ હસન અને શું હતો તેનો ગુનો?

• આર્મી મેજર અને મનોચિકિત્સક: નિદાલ હસન અમેરિકન સૈન્યમાં પૂર્વ આર્મી મેજર અને સાયકિયાટ્રિસ્ટ તરીકે ફરજ બજાવતો હતો.

• ૫ નવેમ્બર, ૨૦૦૯નો હુમલો: તેણે ટેક્સાસ રાજ્યના કિલીન શહેર નજીક આવેલા અમેરિકન લશ્કરના વિશાળ મથક ‘ફોર્ટ હૂડ’ ની મેડિકલ બિલ્ડિંગમાં ઘૂસીને અંધાધૂંધ ગોળીબાર કર્યો હતો. જ્યાં સૈનિકોનું નિયમિત ચેકઅપ ચાલી રહ્યું હતું, ત્યાં તેણે લેસર-સાઇટ હેન્ડગનથી ૧૩ લોકોની નિર્મમ હત્યા કરી હતી અને ૩૨ લોકોને ગંભીર રીતે ઈજાગ્રસ્ત કર્યા હતા.

• દોષિત ઠરાવાયો: વર્ષ ૨૦૧૩માં કોર્ટે તેને પૂર્વાયોજિત હત્યા માટે દોષિત ઠેરવ્યો હતો. તપાસમાં સામે આવ્યું હતું કે તે અફઘાનિસ્તાન જવા માંગતો ન હતો અને તેણે જાતે જ આ કાવતરું રચ્યું હતું. કોર્ટમાં તેણે કોઈ બચાવ કર્યા વિના માત્ર એટલું જ કહ્યું હતું કે તે ‘પક્ષ બદલી ચૂકેલો સૈનિક’ છે.

૩ ડિસેમ્બરે ફાયરિંગ સ્ક્વોડ અને લાઈવ સ્ટ્રીમિંગ

• ટ્રમ્પે આપી મંજૂરી: અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ૫ ઓક્ટોબરના રોજ નિદાલ હસનને ફાયરિંગ સ્ક્વોડ દ્વારા મૃત્યુદંડ આપવાની મંજૂરી આપી હતી. તાજેતરમાં ટેનેસીમાં ઘાતક ઈન્જેક્શન દ્વારા સજા આપવાનો પ્રયાસ નિષ્ફળ ગયા બાદ આ પદ્ધતિ પસંદ કરાઈ છે.

• જાહેર ઇવેન્ટ અને સમય: સંરક્ષણ સચિવ પીટ હેગસેથે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે નિદાલને ૩ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ બપોરે બરાબર ૧:૦૦ વાગ્યે ફોર્ટ હૂડ ખાતે જ સજા અપાશે. આ એ જ સમય છે જ્યારે ૨૦૦૯માં તેણે ગોળીબાર શરૂ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે લોકો ગંભીર ગુનાના ભયાનક પરિણામો સમજે તે માટે આ સજાનું લાઈવ પ્રસારણ કરવામાં આવશે.

૯૦ વર્ષ જૂનો ઇતિહાસ અને કાયદાકીય વિવાદ

• છેલ્લી જાહેર ફાંસી ૧૯૩૬માં: અમેરિકામાં છેલ્લી જાહેર ફાંસી ૧૯૩૬માં કેન્ટુકી ખાતે રેની બેથેઆ નામના બળાત્કારના ગુનેગારને આપવામાં આવી હતી, જેને જોવા માટે ૨૦,૦૦૦ લોકો ઉમટી પડ્યા હતા. સામાન્ય રીતે અમેરિકામાં સજા વખતે માત્ર પીડિત પરિવાર અને પસંદગીના પત્રકારો જ હાજર રહેતા હોય છે.

• નિર્ણય સામે ઉગ્ર વિરોધ: યેલ યુનિવર્સિટીના કાનૂની નિષ્ણાતોએ આ પગલાને ‘મધ્યયુગીન માનસિકતા’ ગણાવીને વખોડી કાઢ્યું છે.

• સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધનો પેચ: મેટા (ફેસબુક/ઇન્સ્ટાગ્રામ) અને ટિકટોક જેવા પ્લેટફોર્મ્સ હિંસક કન્ટેન્ટના લાઈવ સ્ટ્રીમિંગ પર કડક પ્રતિબંધ મૂકે છે, જેથી સત્તાવાર પ્રસારણ કયા પ્લેટફોર્મ પર થશે તે ટેકનિકલ સવાલ બન્યો છે.

વિશ્વના કયા દેશોમાં આજે પણ જાહેરમાં અપાય છે મૃત્યુદંડ?

એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલના અહેવાલ મુજબ હાલમાં ગણ્યાગાંઠ્યા દેશોમાં જ જાહેરમાં સજા આપવાની પ્રથા છે:

1. ઈરાન: વ્યભિચાર, સમલૈંગિકતા અને ડ્રગ્સ તસ્કરી જેવા ગુનાઓ માટે જાહેરમાં ફાંસી આપવામાં આવે છે.

2. અફઘાનિસ્તાન: તાલિબાન શાસન હેઠળ સ્પોર્ટ્સ સ્ટેડિયમ જેવા જાહેર સ્થળોએ ફાંસીની સજા અપાય છે.

3. સાઉદી અરેબિયા: ગંભીર ગુનાઓ માટે જાહેરમાં શિરચ્છેદ કે પથ્થર મારીને સજા કરવામાં આવે છે.

4. ઉત્તર કોરિયા: સરમુખત્યારશાહી હેઠળ ફાયરિંગ સ્ક્વોડ દ્વારા મોટાભાગે જાહેરમાં જ ગોળીબાર કરી મૃત્યુદંડ અપાય છે.

5. સોમાલિયા: લશ્કરી દંડ સંહિતા હેઠળ આતંકવાદ અને જાસૂસીના ગુનામાં જાહેરમાં ગોળી મારીને સજા કરાય છે.