Elon Musk Starlink Ban : ટેસ્લા અને સ્પેસએક્સ (SpaceX) ના વડા ઇલોન મસ્ક (Elon Musk) ભારતમાં પોતાની સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સર્વિસ સ્ટારલિંક (Starlink) ના લાઇસન્સને લઈને સતત આક્રમક નિવેદનો આપી રહ્યા છે અને નારાજગી વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. ભારત સરકારે પણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે દેશના નિયમો તમામ કંપનીઓ માટે એકસમાન છે.
જોકે, આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે વાસ્તવિકતા એ છે કે ભારત કોઈ એકમાત્ર એવો દેશ નથી જ્યાં સ્ટારલિંકની સેવા હાલ કાર્યરત નથી. વિશ્વના સુપરપાવર ગણાતા દેશોથી લઈને અનેક રાષ્ટ્રોમાં સ્ટારલિંક પર કડક પ્રતિબંધ (બેન) મુકાયેલો છે, જ્યારે ઘણા દેશો હજુ સ્થાનિક મંજૂરીઓની પ્રક્રિયામાં છે. તેમ છતાં મસ્ક માત્ર ભારતને નિશાન બનાવી રહ્યા હોવાથી અનેક લોકો આશ્ચર્ય વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
સ્ટારલિંકના સત્તાવાર નકશા મુજબ ક્યાં સર્વિસ ઉપલબ્ધ અને ક્યાં બેન?
સ્ટારલિંકના ઓફિશિયલ પોર્ટલ પર રહેલા ગ્લોબલ મેપ અનુસાર વિવિધ દેશોની સ્થિતિ નીચે મુજબ છે:
-
સેવા ઉપલબ્ધ હોય તેવા દેશો: યુએસએ (અમેરિકા), કેનેડા, બ્રાઝિલ, બ્રિટન (લંડન), ઓસ્ટ્રિયા અને સ્વીડન જેવા પશ્ચિમી દેશોમાં સ્ટારલિંક સંપૂર્ણપણે કાર્યરત છે.
-
મંજૂરીની રાહ જોતા દેશો: ભારત, પાકિસ્તાન, નેપાળ અને ઈરાન જેવા દેશોમાં સ્થાનિક નિયમનકારી તંત્રો (રેગ્યુલેટર્સ) તરફથી સુરક્ષા અને સ્પેક્ટ્રમ મંજૂરીઓની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે.
-
સંપૂર્ણ પ્રતિબંધિત (બેન) દેશો: ચીન, રશિયા, અફઘાનિસ્તાન અને સીરિયા જેવા દેશોમાં સ્ટારલિંક સેવા સત્તાવાર રીતે બેન છે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં સ્પેસએક્સે પોતે પુષ્ટિ કરી હતી કે અનધિકૃત ઉપયોગ રોકવા માટે રશિયામાં સેવાઓ બ્લોક કરવામાં આવી છે.
ચીન અને ઈરાનમાં શા માટે નથી ચાલતી સ્ટારલિંક?
-
ચીનનું કડક સરકારી નિયંત્રણ: ચીનમાં ટેલિકોમ્યુનિકેશન અને સમગ્ર ઇન્ટરનેટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર સરકારનું કડક મોનિટરિંગ અને સેન્સરશિપ છે. ચીન કોઈપણ વિદેશી સેટેલાઇટ કંપનીને પોતાના સ્પેક્ટ્રમમાં મંજૂરી આપતું નથી, જેથી ત્યાં સ્ટારલિંક પર પૂર્ણ પ્રતિબંધ છે. છતાં મસ્ક ચીન સામે કોઈ આક્રમક વલણ અપનાવતા નથી.
-
ઈરાનમાં ગેરકાયદે ઉપયોગ: ઈરાનમાં પણ સરકારી સેન્સરશિપ અને ઇન્ટરનેટ શટડાઉનને કારણે સ્ટારલિંકને મંજૂરી નથી. પોર્ટલ પર તેને બંધ બતાવાય છે, જોકે અહેવાલો અનુસાર સરકાર દ્વારા ઇન્ટરનેટ બ્લોક કરાયા બાદ કેટલાક લોકો ચોરીછૂપે સ્ટારલિંક ડિવાઇસ વડે ઇન્ટરનેટ એક્સેસ કરતા હોવાનું સામે આવ્યું હતું.
ભારત સરકારનું વલણ અને વર્તમાન સ્થિતિ
ભારતના સંચાર મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી છે કે દેશની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સર્વોપરી છે અને તમામ વિદેશી કે સ્થાનિક કંપનીઓએ સરકારી નિયમોનું પાલન કરવું પડશે:
-
સરકારે સેટેલાઇટ બ્રોડબેન્ડ માટે ત્રણ કંપનીઓને સૈદ્ધાંતિક લાઇસન્સ મંજૂરી આપી છે, જેમાં સ્ટારલિંક પણ સામેલ છે.
-
પરંતુ કોઈપણ સંચાર સેવા શરૂ કરતાં પહેલાં સિક્યોરિટી ક્લિયરન્સ (સુરક્ષા મંજૂરી) મેળવવી ફરજિયાત છે, જે પ્રક્રિયા હાલ ચાલુ છે.
શું છે આ સ્ટારલિંક ટેકનોલોજી?
સ્ટારલિંક એ લો-અર્થ ઓર્બિટ (LEO) માં તરતા હજારો નાના સેટેલાઇટ્સનું નેટવર્ક છે. તે જમીન પર રહેલા મોબાઇલ ટાવર કે ફાઇબર ઓપ્ટિક કેબલ વગર સીધા અંતરિક્ષમાંથી યુઝરના ઘર પર લાગેલા નાના એન્ટેના ડિશ સુધી હાઈ-સ્પીડ, લો-લેટન્સી ઇન્ટરનેટ પૂરું પાડે છે. ખાસ કરીને છેવાડાના, પહાડી અને દુર્ગમ વિસ્તારો માટે આ ટેકનોલોજી આશીર્વાદરૂપ માનવામાં આવે છે.
