કેન્દ્ર સરકારે 23,731 કરોડના બજેટ સાથે ‘ગોબરધન’ યોજનાને મંજૂરી આપી છે. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં બાયોગેસના ઉત્પાદનને 10 ગણું વધારવાનો છે. 2018માં શરૂ થયેલી આ યોજના હેઠળ પશુઓના છાણ અને કૃષિ કચરામાંથી બાયોગેસ, CBG અને જૈવિક ખાતર બનાવવામાં આવશે. 10 ઓગસ્ટે ‘વિશ્વ જૈવ-ઈંધણ દિવસ’ પર આ યોજનાનો પ્રારંભ થશે.
કેન્દ્ર સરકારે દેશમાં બાયોગેસના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક મહત્ત્વનો નિર્ણય લીધો છે. કેબિનેટે 23,731 કરોડ રૂપિયાના વિશાળ બજેટ સાથે કમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ (CBG) માટેની દેશની રાષ્ટ્રીય એકીકૃત યોજના ‘ગોબરધન’ને મંજૂરી આપી દીધી છે. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં CBGના ઉત્પાદનમાં લગભગ 10 ગણો વધારો કરવાનો અને ભારતની ઊર્જા સુરક્ષાને વધુ મજબૂત કરવાનો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે સરકાર 10 ઓગસ્ટે ‘વિશ્વ જૈવ-ઈંધણ દિવસ’ પર આ સંપૂર્ણ ગોબરધન યોજનાનો પ્રારંભ કરી શકે છે.
શું છે આ ગોબરધન યોજના? ગોબરધન (ગૈલ્વનાઈજિંગ ઓર્ગેનિક બાયો-એગ્રો રિસોર્સેજ ધન) યોજના ભારત સરકારની એક ખાસ પહેલ છે, જેની શરૂઆત વર્ષ 2018માં ‘સ્વચ્છ ભારત મિશન (ગ્રામીણ)’ હેઠળ કરવામાં આવી હતી. આ યોજના અંતર્ગત પશુઓના છાણ, કૃષિ કચરા અને અન્ય જૈવિક કચરાને પ્રોસેસ કરીને બાયોગેસ, કમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસ (CBG) અને જૈવિક ખાતરમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. આનાથી ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સ્વચ્છતા જળવાઈ રહે છે અને ખેડૂતો તથા ગ્રામીણોની આવકમાં પણ વધારો થાય છે.
આગામી 10 વર્ષ માટેની યોજના સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી માહિતી મુજબ, આ યોજના નાણાકીય વર્ષ 2026-27થી લઈને નાણાકીય વર્ષ 2035-36 સુધી લાગુ કરવામાં આવશે. આ યોજના હેઠળ બાયોગેસના નવા પ્રોજેક્ટ્સ માટે વધુ કેપિટલ સબસિડી અને સારી ખરીદ કિંમતો આપવામાં આવશે. આનાથી કૃષિ કચરો, પશુઓનું છાણ અને શહરોનો જૈવિક કચરો ઈંધણ અને ખાતરમાં ફેરવાશે, જે દેશની આર્થિક પ્રગતિમાં મોટો ફાળો આપશે.
યોજનાનો મુખ્ય હેતુ અને ફાયદા આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ દેશમાં કમ્પ્રેસ્ડ બાયોગેસનું ઉત્પાદન 10 ગણું વધારવાનો અને આ ક્ષેત્રમાં મોટું ખાનગી રોકાણ આકર્ષવાનો છે. હાલમાં ભારતમાં ટ્રાન્સપોર્ટ, ઉદ્યોગો અને ઘરોમાં નેચરલ ગેસની માંગ સતત વધી રહી છે. CBGના ઉત્પાદનથી આ વધતી માંગ પૂરી કરી શકાશે, જેનાથી વિદેશથી આયાત કરવામાં આવતા પેટ્રોલિયમ અને ફોસિલ ફ્યુઅલ પરની ભારતની નિર્ભરતા ઘટી જશે.
કેવી રીતે થશે CBGનો ઉપયોગ? આગામી સમયમાં CNGમાં બાયોગેસનું મિશ્રણ કરવામાં આવશે. આ જરૂરિયાતને પૂરી કરવા માટે દેશભરમાં 600થી 700 જેટલા નવા બાયોગેસ
