ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધ રોકવા માટેના પ્રયાસો તેજ થયા છે. બંને દેશો એક મોટા કરારની ખૂબ નજીક હોવાના અહેવાલ છે. અમેરિકી વહીવટીતંત્રના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા મોજતબા ખામેનેઈએ આ ડીલના ફોર્મેટને મંજૂરી આપી દીધી છે. આમ છતાં, 60 દિવસના સીઝફાયર (યુદ્ધવિરામ) પર અંતિમ મહોર મારવામાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે. બંને દેશો યુદ્ધમાંથી બહાર નીકળવા માંગે છે, પરંતુ પરસ્પર અવિશ્વાસ સૌથી મોટો અવરોધ બન્યો છે.
અમેરિકાનું કડક વલણ અને ટ્રમ્પની ચેતવણી
નવી દિલ્હીમાં હાજર અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ આ મામલે મોટું નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકા કાં તો ઈરાન સાથે મજબૂત કરાર કરશે અથવા અન્ય વિકલ્પો અપનાવશે. અન્ય વિકલ્પનો સીધો અર્થ ઈરાન પર ફરી હુમલો કરવાનો હોઈ શકે છે. બીજી તરફ, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી સત્તાવાર કરાર અને તેની ચકાસણી ન થાય, ત્યાં સુધી અમેરિકાની નાકાબંધી ચાલુ રહેશે. તેમણે રાજદ્વારીઓને ઉતાવળ ન કરવા સલાહ આપી છે.
શા માટે અટકેલી છે સીઝફાયરની ડીલ?
વાસ્તવમાં બંને દેશોએ 8 એપ્રિલથી સીઝફાયરનું પાલન કર્યું છે. પ્રસ્તાવિત 60 દિવસની ડીલ હેઠળ નીચેની શરતો નક્કી કરવામાં આવી છે:
-
ઈરાનની શરત: ઈરાન હોર્મોઝની સમુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ખોલવા તૈયાર છે. બદલામાં અમેરિકાએ તેની આર્થિક નાકાબંધી હટાવવી પડશે અને ફ્રીઝ કરેલી સંપત્તિ છોડવી પડશે.
-
અમેરિકાની શરત: સીઝફાયરના 60 દિવસમાં ઈરાને પોતાનો યુરેનિયમનો જથ્થો સોંપવો પડશે, જેના બદલામાં અમેરિકા ઓઈલ સેન્ક્શન્સ (તેલ પ્રતિબંધો) હટાવશે.
સૌથી મોટી સમસ્યા: કાયમી કરારમાં મોટો પ્રશ્ન એ છે કે ઈરાન પોતાનું સમૃદ્ધ યુરેનિયમ અમેરિકાને આપશે કે અન્ય કોઈ દેશને? અને તે ત્રીજો દેશ કયો હશે, તેના પર હજુ સહમતી સાધવાની બાકી છે.
ઈરાનનો મૂડ: અમેરિકા પર ભરોસો નથી
તેહરાનમાં ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઈસ્માઈલ બગાઈએ જણાવ્યું કે બંને દેશો મોટાભાગના મુદ્દાઓ પર સહમત થઈ ગયા છે. જોકે, તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે આનો અર્થ એ નથી કે કરાર પર તાત્કાલિક હસ્તાક્ષર થઈ જશે. ઈરાનનું કહેવું છે કે અમેરિકા ભવિષ્યમાં પોતાની પ્રતિબદ્ધતાઓનું પાલન કરશે જ, તેની કોઈ ગેરંટી નથી.
પાકિસ્તાન અને ચીનની મધ્યસ્થતા
આ વૈશ્વિક તણાવ વચ્ચે પાકિસ્તાન મધ્યસ્થની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફ અને સૈન્ય પ્રમુખ અસીમ મુનીર હાલ ચીનની મુલાકાતે છે. ચીને મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે પાકિસ્તાન સાથે મળીને કામ કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી છે. પાકિસ્તાન ટૂંક સમયમાં આ શાંતિ વાટાઘાટોની યજમાની પણ કરી શકે છે.
