ભરૂચની ૧૪મી સદીની જામા મસ્જિદ એ જૈન મંદિર? ભોંયરામાંથી ભગવાન મલ્લિનાથની મૂર્તિ મળતાં વિવાદ પહોંચ્યો હાઈકોર્ટ!

Bharuch Jama Masjid : ગુજરાતના ભરૂચ સ્થિત ૧૪મી સદીની ઐતિહાસિક જામા મસ્જિદને લઈને સર્જાયેલો ધાર્મિક વિવાદ હવે ગુજરાત હાઈકોર્ટના દ્વારે પહોંચ્યો છે. હિન્દુ ફ્રન્ટ ફોર જસ્ટિસના એડવોકેટ હરિશંકર જૈન અને રાહુલ દીવાન સહિત પાંચ સ્થાનિક અરજદારોએ ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં એક મહત્વપૂર્ણ અરજી દાખલ કરી છે.

અરજદારોએ રજૂઆત કરી છે કે આ પરિસરના ભોંયરામાંથી જૈન ધર્મના ૧૯મા તીર્થંકર ભગવાન મલ્લિનાથજીની પવિત્ર મૂર્તિ મળી આવી છે, તેથી આ મૂર્તિ તથા સમગ્ર સ્મારકની તાત્કાલિક કડક સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે તેમજ જૈન સમુદાયને ત્યાં વિધિવત પૂજા-અર્ચના કરવાની પરવાનગી આપવામાં આવે. આ મામલે જસ્ટિસ નિશા ઠાકોરે આર્કિયોલોજિકલ સર્વે ઓફ ઇન્ડિયા (ASI) ને સમગ્ર વિગતો મેળવીને કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે અને વધુ સુનાવણી ૧૧મી તારીખે નિયત કરી છે.

અરજદારોનો દાવો: ‘મસ્જિદ નહીં પરંતુ ઐતિહાસિક જૈન મંદિર છે’

અરજદારોએ કોર્ટ સમક્ષ પુરાવાઓ ટાંકીને નીચે મુજબની દલીલો રજૂ કરી છે:

• ખોટી નોંધણીનો આક્ષેપ: વડોદરા ASI સર્કલમાં રાષ્ટ્રીય વારસો ધરાવતા પ્રાચીન જૈન મંદિરની ખોટી રીતે મસ્જિદ તરીકે નોંધણી કરવામાં આવી છે.

• ભોજશાળા કેસનો સંદર્ભ: મધ્યપ્રદેશ હાઇકોર્ટના ભોજશાળા વિવાદના ચુકાદાનો આધાર લેતાં દાવો કરાયો છે કે સ્મારકનું સમગ્ર સ્થાપત્ય અને શૈલી સંપૂર્ણપણે જૈન-હિન્દુ મંદિર વાસ્તુશાસ્ત્ર મુજબની છે. આ સ્થળ પ્રાચીન સમયનું ‘અશોભોદ તીર્થ’ અને ‘શકુનિકા વિહાર’ જૈન-હિન્દુ મંદિર હોવાથી તેને તે જ સ્વરૂપે જાહેર કરવું જોઈએ.

• તોડફોડની આશંકા: અરજદારોએ અદાલત સમક્ષ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે વર્તમાન તણાવ વચ્ચે શુક્રવારની નમાજ દરમિયાન પવિત્ર મૂર્તિ અને ઐતિહાસિક થાંભલાઓ (પિલ્લર્સ) ને નુકસાન પહોંચાડવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.

ASI એ સ્વીકાર્યું: ‘મલ્લિનાથજીની મૂર્તિ મળી હોવાની વાત સાચી’

સુનાવણી દરમિયાન કેન્દ્ર સરકાર અને ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ (ASI) તરફથી મહત્વના ખુલાસા કરવામાં આવ્યા હતા:

• મૂર્તિ મળવાની પુષ્ટિ: ASI ના વકીલે અદાલતમાં સ્પષ્ટ સ્વીકાર કર્યો હતો કે પરિસરમાંથી ભગવાન મલ્લિનાથની મૂર્તિ મળી આવી હોવાની હકીકત સાચી છે.

• સુરક્ષા અને પૂજાની મંજૂરી: ASI એ જણાવ્યું કે તેમની મુખ્ય જવાબદારી સ્મારકની જાળવણી અને સંરક્ષણની છે, જ્યારે કોઈપણ ધાર્મિક સ્થળે પૂજાની મંજૂરી આપવા અંગેનો અંતિમ વહીવટી નિર્ણય રાજ્ય સરકારના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે.

• સરકારનો પક્ષ: સરકારી વકીલે પણ સ્વીકાર્યું હતું કે સ્મારક અને મૂર્તિનું સંરક્ષણ અત્યંત જરૂરી છે અને અહેવાલો મુજબ કેટલાક પિલ્લરોને નુકસાન પહોંચાડવાનો પ્રયાસ થયો હોવાનું ધ્યાને આવ્યું છે.

ભોંયરામાંથી મૂર્તિ મળતાં પ્રાચીન ઇતિહાસ સામે આવ્યો

ચાલુ વર્ષની શરૂઆતમાં જામા મસ્જિદના ભોંયરામાં તપાસ દરમિયાન ભગવાન મલ્લિનાથની પ્રાચીન મૂર્તિ મળી આવતાં સમગ્ર વિવાદ સપાટી પર આવ્યો હતો:

• ભૃગુકચ્છનો ઇતિહાસ: ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો મુજબ ભરૂચનું પ્રાચીન નામ ‘ભૃગુકચ્છ’ હતું અને પહેલી સદીથી જ તે હિન્દુ તથા જૈન સંસ્કૃતિનું અગ્રણી ધાર્મિક અને વેપારી કેન્દ્ર રહ્યું છે.

• શકુનિકા વિહાર: પ્રાચીન ઇતિહાસ અને આચાર્ય જૈનપ્રભા સૂરીના ગ્રંથો અનુસાર રાજકુમારી સુદર્શના કુમારી દ્વારા આ સ્થળે વિશાળ ‘શકુનિકા વિહાર’ નું નિર્માણ કરાવવામાં આવ્યું હતું. આ તમામ ઐતિહાસિક સંદર્ભો સાથે જૈન સમાજે પોતાના આ પવિત્ર ધાર્મિક વારસાની સુરક્ષા અને પૂજાના અધિકાર માટે ન્યાયતંત્ર પાસે દાદ માંગી છે.