નવી દિલ્હી/તેહરાન: મિડિલ ઇસ્ટ (Middle East) માં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા ભીષણ સૈન્ય તણાવ વચ્ચે હવે ઈરાનની અંદર જ આંતરિક વિવાદ સપાટી પર આવ્યો છે. વ્યાપારી દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એવા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) ને બંધ કરવા અને નિયંત્રણમાં રાખવા બાબતે ઈરાનના શાસનમાં બે ફાડિયા પડી ગયા છે. એક તરફ ઈરાનની કટ્ટરપંથી સેના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) કોઈપણ ભોગે આ દરિયાઈ માર્ગ પર કબજો જમાવી રાખવા અને અમેરિકા સામે લડવાના મૂડમાં છે, જ્યારે બીજી તરફ રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશકિયાનની સિવિલ સરકાર વાતચીત દ્વારા વિવાદનો ઉકેલ લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
IRGC નો હેતુ: સર્વોચ્ચ નેતાની મોતનો બદલો (IRGC’s Revenge Stance)
સૌફાન સેન્ટર (Soufan Center) ના વરિષ્ઠ વિશ્લેષક કેનેથ કેટ્ઝમેનના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાન પ્રશાસનમાં હાલમાં બે અલગ-અલગ વિચારધારા કામ કરી રહી છે. IRGC ના ટોચના કમાન્ડરો અને કટ્ટરપંથી નેતાઓનું માનવું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણ જાળવી રાખવું એ ઈરાનની સૌથી મોટી વ્યૂહાત્મક તાકાત (Strategic Strength) છે. તેમનો હેતુ માત્ર આ વૈશ્વિક દરિયાઈ માર્ગ પર પકડ જમાવવાનો જ નથી, પરંતુ માર્યા ગયેલા સર્વોચ્ચ નેતા આયાતોલ્લા અલી ખામેનેઈના મોતનો બદલો લેવાનો પણ છે. તેઓ અમેરિકાને એવો પાઠ ભણાવવા માંગે છે જેથી તે ભવિષ્યમાં ક્યારેય ઈરાન તરફ આંખ ઉઠાવી ન શકે.
પેજેશકિયાન સરકાર શાંતિના પક્ષમાં (Government Favors Diplomacy)
બીજી તરફ, ઈરાનના લોકતાંત્રિક રીતે ચૂંટાયેલા રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશકિયાન (Masoud Pezeshkian) અને સંસદના સ્પીકર મોહમ્મદ બાકર ગાલિબાફ જેવા નાગરિક નેતાઓ યુદ્ધને આગળ વધારવાના પક્ષમાં નથી. વિશ્લેષકોના મતે, ઈરાનની વર્તમાન સરકાર ઈચ્છે છે કે ઓમાન (Oman) ની મધ્યસ્થતામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરીથી રાજદ્વારી વાટાઘાટો (Diplomatic Talks) શરૂ થાય અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની સુરક્ષાને લઈને કોઈ સર્વસંમતિ સાધી શકાય જેથી દેશને વધુ આર્થિક નુકસાન ન થાય.
અમેરિકાની કડક ચેતવણી અને ગ્લોબલ ઇકોનોમી (US Warning & Oil Supply)
આ વિવાદ વચ્ચે વોશિંગ્ટને (Washington) પણ પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે. અમેરિકાએ જણાવ્યું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને વ્યાપારી જહાજો માટે ખુલ્લો રાખવો એ તેની રાષ્ટ્રીય અને વ્યૂહાત્મક પ્રાથમિકતા છે. દુનિયાના કુલ ઓઈલ બિઝનેસ (Oil Trade) ના લગભગ ૨૦ ટકા વેપાર આ દરિયાઈ માર્ગેથી થાય છે. તેથી, તેને બંધ કરવાના કોઈપણ પ્રયાસનો અમેરિકી સેના કડક જવાબ આપશે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો ઈરાનનું કટ્ટરપંથી જૂથ પોતાની જીદ પર અડગ રહેશે, તો અમેરિકા તરફથી ઈરાન પર હજુ પણ મોટા સૈન્ય હુમલા (Military Strikes) થઈ શકે છે. પરંતુ જો પેજેશકિયાન સરકાર સેના પર દબાણ લાવીને પાછળ હટવા તૈયાર કરશે, તો ઓમાનની આગેવાનીમાં એક નવો શાંતિ કરાર શક્ય બની શકે છે.
