ભારતમાં લગ્નપ્રસંગ હોય કે કોઈ મેડિકલ ઈમરજન્સી, જરૂરિયાત સમયે ખેતીની જમીન વેચવી એ સામાન્ય વાત છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે જમીન વેચીને મળેલા પૈસા પર પણ આવકવેરા વિભાગની નજર હોય છે? જાણો ટેક્સ ક્યારે લાગે અને કઈ રીતે બચાવી શકાય.
કઈ જમીન પર ટેક્સ લાગે અને કઈ જમીન પર નહીં?
ઇન્કમ ટેક્સના નિયમો મુજબ, ટેક્સ લાગશે કે નહીં તેનો આધાર જમીન ક્યાં આવેલી છે તેના પર છે:
-
ગ્રામીણ ખેતીની જમીન (Rural Agricultural Land): જો તમારી જમીન ગામડાની સીમામાં આવેલી હોય, તો તેને ‘કેપિટલ એસેટ’ ગણવામાં આવતી નથી. એટલે કે, આવી જમીન વેચવા પર થતા નફા પર કોઈ ટેક્સ ભરવો પડતો નથી.
-
શહેરી ખેતીની જમીન (Urban Agricultural Land): જો જમીન શહેરની હદમાં કે તેની નજીકના નક્કી કરેલા વિસ્તારમાં હોય, તો તેના નફા પર ટેક્સ ભરવો ફરજિયાત છે.
તમારી જમીન શહેરી છે કે ગ્રામીણ? આ રીતે નક્કી થાય છે
-
જો જમીન એવી નગરપાલિકામાં હોય જેની વસ્તી 10,000 થી વધુ હોય, તો તે શહેરી જમીન ગણાય.
-
શહેરની સીમાથી 2 થી 8 કિલોમીટરના વિસ્તારમાં આવતી જમીન પણ ઘણીવાર શહેરી જમીનના દાયરામાં આવે છે.
ટેક્સના પ્રકાર: STCG અને LTCG
જમીન કેટલો સમય તમારી પાસે રહી તેના આધારે ટેક્સ નક્કી થાય છે:
-
શોર્ટ ટર્મ (STCG): જો જમીન ખરીદ્યાના 2 વર્ષની અંદર વેચી દો, તો નફો તમારી કુલ આવકમાં ઉમેરાશે અને તમારા ટેક્સ સ્લેબ મુજબ ટેક્સ લાગશે.
-
લોંગ ટર્મ (LTCG): જો જમીન 2 વર્ષથી વધુ સમય રાખીને વેચો, તો તેના પર 20% ટેક્સ લાગે છે (ઇન્ડેક્સેશનના ફાયદા સાથે).
ટેક્સ બચાવવાની કાયદેસરની રીતો
જો તમારી જમીન પર ટેક્સ લાગતો હોય, તો તમે નીચેની રીતે બચત કરી શકો છો:
-
કલમ 54B (Section 54B): જો તમે જમીન વેચ્યાના 2 વર્ષની અંદર નવી ખેતીની જમીન ખરીદો છો, તો તમને ટેક્સમાં છૂટ મળે છે.
-
કલમ 54EC (Sovereign Bonds): તમે જમીન વેચ્યાના 6 મહિનામાં NHAI કે REC જેવા સરકારી બોન્ડ્સમાં ₹50 લાખ સુધીનું રોકાણ કરીને ટેક્સ બચાવી શકો છો. આ રોકાણ 5 વર્ષ માટે હોય છે.
-
કલમ 54F (નવું ઘર ખરીદવું): જો તમે જમીન વેચીને તે પૈસાથી રહેણાંક મકાન ખરીદો છો, તો પણ ટેક્સમાં રાહત મળી શકે છે.
જમીન વેચતા પહેલા તે કયા વિસ્તારમાં આવે છે તેની ખાતરી કરી લો. યોગ્ય આયોજન અને રોકાણ દ્વારા તમે કાયદેસર રીતે લાખો રૂપિયાનો ટેક્સ બચાવી શકો છો.
