farming: વર્ષ 2020-21માં રાજ્યમાં 124.62 લાખ હેક્ટર કૃષિ જમીન હતી, જે વર્ષ 2024-25 સુધીમાં ઘટીને 122.38 લાખ હેક્ટર થઈ.
-
સાબરકાંઠામાં સૌથી વધુ 43.72% અને જામનગરમાં 40.61% ખેતીલાયક જમીનમાં ઘટાડો.
-
અમદાવાદ જિલ્લામાં 71,786 હેક્ટર ખેતીની જમીન બિન-ખેતી (NA) માં ફેરવાઈ.
-
ખેતીમાં વધતો જતો ખર્ચ, ઓછી આવક અને ઝડપી શહેરીકરણ જમીન ઘટવા પાછળના મુખ્ય કારણો.
જિલ્લાવાર પરિસ્થિતિ:
| જિલ્લો | કૃષિ જમીનમાં ઘટાડો (%) / વિસ્તાર |
| સાબરકાંઠા | 43.72% નો ઘટાડો |
| જામનગર | 40.61% નો ઘટાડો |
| વડોદરા | 38.18% નો ઘટાડો |
| અમદાવાદ | 71,786 હેક્ટર જમીન બિન-ખેતીમાં ફેરવાઈ |
ખેતીલાયક જમીન ઘટવાના મુખ્ય કારણો
-
ઝડપી શહેરીકરણ: અમદાવાદ, સુરત, વડોદરા અને રાજકોટ જેવા મહાનગરોનો વ્યાપ સતત વધી રહ્યો છે. બિલ્ડરો અને હાઉસિંગ પ્રોજેક્ટ્સના કારણે ખેડૂતો ઊંચા ભાવ મળતાં જમીનો વેચી રહ્યા છે.
-
ઔદ્યોગિક કોરિડોર અને SEZ: હાઇવે ટચ ખેતીની જમીનો મોટા પાયે ફેક્ટરીઓ, સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (SEZ) અને લોજિસ્ટિક્સ પાર્કમાં રૂપાંતરિત થઈ રહી છે.
-
ઓછી આવક અને મોંઘવારી: બિયારણ, ખાતર અને મજૂરી ખર્ચ વધવા છતાં પાકના પોષણક્ષમ ભાવ મળતા નથી. રિપોર્ટ અનુસાર ગુજરાતમાં ખેડૂત પરિવારની સરેરાશ માસિક આવક માત્ર ₹12,631 જેટલી રહેતાં નવી પેઢી ખેતી છોડી રહી છે.
-
દરિયાઈ ખારાશ અને બિન-ઉપજાઉ જમીન: કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠે ભૂગર્ભ જળમાં ખારાશનું પ્રમાણ વધવું તેમજ રાસાયણિક ખાતરોના વધુ પડતા ઉપયોગથી હજારો હેક્ટર જમીન ક્ષારવાળી બની રહી છે.
બિન-ખેતી પર નિયંત્રણ નહીં આવે તો ગંભીર ખતરો
કૃષિ વિશ્લેષકોના મતે, જો રાજ્યમાં બેફામ રીતે ખેતીની ફળદ્રુપ જમીનોને બિન-ખેતી (NA) કરવાની મંજૂરીઓ મળતી રહેશે, તો આગામી સમયમાં ધાન્ય પાકો અને અનાજનું ઉત્પાદન ઘટશે અને નાના ખેડૂતો ખેતમજૂર બનવા મજબૂર થશે. આ સ્થિતિને રોકવા માટે જમીન વપરાશ અંગે કડક નીતિ ઘડવી અત્યંત જરૂરી છે.
