વર્તમાન સમયમાં યુદ્ધના મેદાનમાં ‘સફેદ ફોસ્ફરસ’ (White Phosphorus) ના ઉપયોગને લઈને ભારે વિવાદ સર્જાયો છે. આ પદાર્થ એટલો ખતરનાક છે કે તે માત્ર ઈમારતો જ નહીં, પણ માણસના હાડકાં સુધી ઓગાળી શકે છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ ફોસ્ફરસ બોમ્બ શું છે અને તે કેટલો ઘાતક છે.
ફોસ્ફરસ એટલે શું?
સૌ પ્રથમ તો એ જાણવું જરૂરી છે કે ફોસ્ફરસ એક રાસાયણિક પદાર્થ છે. તે દેખાવમાં મીણ જેવો અને રંગહીન અથવા આછો પીળો હોય છે. પરિણામે, તે ખૂબ જ રિએક્ટિવ માનવામાં આવે છે. તેમાં લસણ જેવી તીવ્ર ગંધ હોય છે. હવામાં ઓક્સિજનના સંપર્કમાં આવતા જ તે જાતે સળગવા લાગે છે. ખાસ કરીને, જો તાપમાન 30 ડિગ્રીથી વધુ હોય, તો તે તરત જ આગ પકડી લે છે.
ફોસ્ફરસ બોમ્બ કેવી રીતે કામ કરે છે?
જ્યારે ફોસ્ફરસ બોમ્બનો ધડાકો થાય છે, ત્યારે તેના નાના કણો હવામાં ફેલાઈ જાય છે. તદુપરાંત, આ કણો આસપાસના તમામ ઓક્સિજનને સોષી લે છે. આ આગ એટલી ભયાનક હોય છે કે તેને પાણીથી ઓલવવી લગભગ અશક્ય છે, કારણ કે ફોસ્ફરસ અંદરખાને ઓક્સિજન બનાવવાનું ચાલુ રાખે છે.
તેનાથી થતા ભયાનક નુકસાન
ફોસ્ફરસ બોમ્બ માનવજાત અને પર્યાવરણ માટે અત્યંત વિનાશક સાબિત થાય છે. દાખલા તરીકે:
- શ્વાસ લેવામાં તકલીફ: ઓક્સિજનનું સ્તર અચાનક ઘટી જવાથી ગૂંગળામણ થાય છે.
- અંદરની બળતરા: જો આ કણો નાક કે મોઢા વાટે શરીરમાં જાય, તો તે અંદરના અંગોને બાળી નાખે છે.
- ગંભીર ઘા: ત્વચા પર પડતા જ તે ઊંડા ઘા બનાવે છે, જે ક્યારેય જલ્દી રૂઝાતા નથી.
- કેન્સરનું જોખમ: લાંબા ગાળે આ પદાર્થ શરીરમાં કેન્સર જેવી બીમારીઓ પેદા કરી શકે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો શું કહે છે?
જોકે, યુદ્ધમાં ધુમાડાની દીવાલ બનાવવા માટે તેનો ઉપયોગ અમુક હદ સુધી માન્ય છે. પરંતુ, 1977ના જીનીવા કન્વેન્શન મુજબ રહેણાંક વિસ્તારોમાં તેનો ઉપયોગ પ્રતિબંધિત છે. વધુમાં, જો કોઈ દેશ નાગરિકો પર તેનો ઉપયોગ કરે, તો તેને ‘યુદ્ધ અપરાધ’ (War Crime) માનવામાં આવે છે.
ઐતિહાસિક ઉપયોગ
ઇતિહાસ પર નજર કરીએ તો, આ હથિયારનો અનેકવાર ઉપયોગ થયો છે. ઉદાહરણ તરીકે પ્રથમ અને દ્વિતીય વિશ્વયુદ્ધમાં તેનો મોટો ઉપયોગ થયો હતો. વિયેતનામ અને ઇરાક યુદ્ધમાં પણ અમેરિકાએ તેનો ઉપયોગ કર્યો હતો. હાલમાં, લેબનાન પરના હુમલામાં પણ તેના ઉપયોગના આરોપો લાગી રહ્યા છે.
