અમદાવાદના ભદ્ર વિસ્તારમાં વર્ષોથી ચાલતા પાથરણાવાળાના મુદ્દે હવે મહત્વપૂર્ણ કાનૂની નિર્ણય આવ્યો છે. Gujarat High Courtએ Ahmedabad Municipal Corporation (AMC)ને આદેશ આપ્યો છે કે પ્રમાણપત્ર ધરાવતા 586 પાથરણાવાળાને 21 માર્ચ સુધીમાં ફરી ભદ્ર વિસ્તારમાં સ્થાન આપવામાં આવે.
કોર્ટે સ્પષ્ટ જણાવ્યું છે કે માન્યતા ધરાવતા પાથરણાવાળાને વેન્ડિંગ ઝોનમાંથી હટાવવાનો નિર્ણય કાયદેસર નથી. આ નિર્ણય બાદ પાથરણાવાળાઓ માટે રાહતનો માહોલ સર્જાયો છે.
હાઈકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય
આ મામલે Gujarat High Courtની ડિવિઝન બેન્ચે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે.
આ બેન્ચમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશ Sunita Agarwal અને જસ્ટિસ D. N. Ray સામેલ હતા.
કોર્ટે જણાવ્યું કે સપ્ટેમ્બર 2025માં AMC દ્વારા પાથરણાવાળાને વેન્ડિંગ ઝોનમાંથી દૂર કરવાનો નિર્ણય ગેરકાયદેસર હતો.
AMCને આપવામાં આવેલો સમય
કોર્ટે સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે:
-
પ્રમાણપત્ર ધરાવતા 586 પાથરણાવાળાને
-
21 માર્ચ સુધીમાં
-
ભદ્ર વિસ્તારમાં ફરીથી સ્થાપિત કરવામાં આવે
આ આદેશ બાદ AMCને તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવી પડશે.
એક સપ્તાહમાં વેરિફિકેશન કરવાની સૂચના
કોર્ટે આદેશ આપ્યો છે કે પાથરણાવાળાના પ્રમાણપત્રોની એક સપ્તાહમાં વેરિફિકેશન કરવામાં આવે.
AMC દ્વારા કોર્ટમાં આપવામાં આવેલા સોગંદનામા મુજબ કુલ 586 પાથરણાવાળાને સત્તાવાર પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવ્યા હતા.
બે સંસ્થાઓએ કર્યું પ્રતિનિધિત્વ
આ 586 પાથરણાવાળામાંથી:
-
262 પાથરણાવાળાનું પ્રતિનિધિત્વ
Self Employed Women’s Association દ્વારા કરવામાં આવ્યું -
324 પાથરણાવાળાનું પ્રતિનિધિત્વ
SELO દ્વારા કરવામાં આવ્યું
આ સંસ્થાઓએ પાથરણાવાળાના હકો માટે કાનૂની લડત લડી છે.
સ્ટ્રીટ વેન્ડર એક્ટનો ઉલ્લેખ
કોર્ટે નોંધ્યું કે AMCનો નિર્ણય Street Vendors Act 2014ના વિરુદ્ધ હતો.
આ કાયદો ખાસ કરીને શહેરોમાં કામ કરતા નાના વેપારીઓ અને પાથરણાવાળાના અધિકારોની રક્ષા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે.
કમિટી બનાવવાનો આદેશ
હાઈકોર્ટે AMCને એક ખાસ કમિટી બનાવવા માટે પણ કહ્યું છે.
આ કમિટીમાં સામેલ રહેશે:
-
AMCના ત્રણ અધિકારીઓ
-
એક વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારી
-
એક સ્થાનિક વહીવટી અધિકારી
આ કમિટી પાથરણાવાળાના પ્રમાણપત્રોનું ચકાસણી કામ કરશે.
ભદ્ર વિસ્તારમાં ફરી વ્યવસાય
કોર્ટના આદેશ બાદ Bhadra Fort વિસ્તારના વેન્ડિંગ ઝોનમાં ફરી પાથરણાવાળાઓને વ્યવસાય કરવાની મંજૂરી મળશે.
કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે કોઈપણ વધારાની પૂછપરછ વગર પ્રમાણિત પાથરણાવાળાને ફરી સ્થાપિત કરવામાં આવે.
બાકી રહેલા પાથરણાવાળાનું વેરિફિકેશન
કોર્ટે વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સૂચના આપી છે.
જે 258 પાથરણાવાળા હજુ બાકી છે, તેમના કેસની તપાસ પણ કરવામાં આવશે.
કમિટી દ્વારા 15 દિવસમાં વેરિફિકેશન પૂર્ણ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે.
પ્રમાણપત્ર વગર વેપાર પર પ્રતિબંધ
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે:
-
જે પાથરણાવાળાઓ પાસે પ્રમાણપત્ર નથી
-
તેઓને વેન્ડિંગ ઝોનમાં વેપાર કરવાની મંજૂરી નહીં મળે
આ નિર્ણયનો હેતુ કાયદેસર વેપારીઓને સુરક્ષા આપવાનો છે.
કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા સૂચના
કોર્ટએ પોલીસ અને જિલ્લા વહીવટીતંત્રને પણ ખાસ સૂચના આપી છે.
પાથરણાવાળાને ફરી સ્થાપિત કરતી વખતે:
-
કોઈ અનિચ્છનીય ઘટના ન બને
-
કાયદો અને વ્યવસ્થા જળવાઈ રહે
તે માટે જરૂરી સુરક્ષા વ્યવસ્થા કરવી પડશે.
રસ્તા અને ફૂટપાથ ખુલ્લા રાખવાની શરત
કોર્ટએ સ્પષ્ટ જણાવ્યું છે કે:
-
જાહેર રસ્તા પર દબાણ ન થાય
-
ફૂટપાથ સામાન્ય લોકો માટે ખુલ્લા રહે
પાથરણાવાળાના વ્યવસાય અને સામાન્ય લોકોના અવરજવર વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે.
કોર્ટના આદેશનો ભંગ થાય તો શું?
કોર્ટએ ચેતવણી આપી છે કે જો કોઈપણ પક્ષ કોર્ટના આદેશનું પાલન નહીં કરે તો તેને કોર્ટનો તિરસ્કાર (Contempt of Court) ગણવામાં આવશે.
આથી AMC અને અન્ય સંબંધિત વિભાગોને આદેશનું પાલન કરવું ફરજિયાત રહેશે.
AMCની સ્ટે અરજી ફગાવી
AMCએ કોર્ટમાં આદેશ પર સ્ટે આપવા માટે અરજી કરી હતી.
પરંતુ Gujarat High Courtએ આ માંગને ફગાવી દીધી.
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આદેશનો અમલ કરવો જ પડશે.
આગામી સુનાવણી
કોર્ટે AMCને આ મામલે 17 એપ્રિલ સુધીમાં સોગંદનામું રજૂ કરવા જણાવ્યું છે.
આ દરમિયાન કોર્ટ આદેશના અમલ પર નજર રાખશે.
ભદ્ર પાથરણાવાળાનો લાંબો સંઘર્ષ
ભદ્ર વિસ્તારમાં પાથરણાવાળાનો મુદ્દો નવો નથી.
આ વિવાદ લગભગ દાયકાથી વધુ સમયથી ચાલે છે.
ભદ્ર પ્લાઝા વિકાસ પ્રોજેક્ટ
વર્ષ 2014માં AMCએ Bhadra Plazaના વિકાસ માટે કામગીરી શરૂ કરી હતી.
આ પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત:
-
ભદ્ર મંદિર આસપાસ બેરિકેડ્સ લગાવવામાં આવ્યા
-
રસ્તાઓ ખોદવામાં આવ્યા
આથી પેઢીઓથી વ્યવસાય કરતા પાથરણાવાળાની રોજીરોટી પર અસર પડી.
રોજગારનો પ્રશ્ન
ઘણા પાથરણાવાળાઓ છેલ્લા 60 થી 70 વર્ષથી ભદ્ર વિસ્તારમાં વેપાર કરતા હતા.
આથી જ્યારે તેમને હટાવવામાં આવ્યા ત્યારે તેમના માટે મોટો રોજગાર સંકટ ઉભો થયો.
સંસ્થાઓએ શરૂ કરી કાનૂની લડત
આ મુદ્દે Self Employed Women’s Association અને SELO જેવી સંસ્થાઓ આગળ આવી.
આ સંસ્થાઓએ પાથરણાવાળાના હકો માટે:
-
પુરાવા રજૂ કર્યા
-
કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરી
-
કોર્ટમાં PIL દાખલ કરી
સ્ટ્રીટ વેન્ડર એક્ટનો આધાર
આ સંસ્થાઓએ **Street Vendors Act 2014**ના આધારે પાથરણાવાળાના અધિકારો માટે લડત લડી.
આ કાયદો શહેરોમાં નાના વેપારીઓને સુરક્ષા આપવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે.
નિર્ણયનો સામાજિક અસર
હાઈકોર્ટના આ નિર્ણયથી માત્ર પાથરણાવાળાઓને જ નહીં, પરંતુ શહેરના નાના વેપારીઓને પણ મોટો સંદેશ મળ્યો છે.
આ નિર્ણય દર્શાવે છે કે કાયદેસર વેપારીઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવું જરૂરી છે.
