Starlink : રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ વચ્ચે સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવા સ્ટારલિંક (Starlink) ને લઈને મોટો વૈશ્વિક વિવાદ સર્જાયો છે. યુક્રેનમાં સેવાઓ ખોરવાતાં યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમિર ઝેલેન્સ્કી અને સ્પેસએક્સ (SpaceX) ના વડા એલોન મસ્ક વચ્ચે સીધો વાકયુદ્ધ શરૂ થયો છે. યુદ્ધના મેદાનમાં નિર્ણાયક સાબિત થઈ રહેલી આ ટેકનોલોજી પર ખાનગી કંપનીના નિયંત્રણને લઈને હવે યુક્રેનની સુરક્ષા સામે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.
ઝેલેન્સ્કી અને એલોન મસ્કના પરસ્પર વિરોધી દાવા
સેવાઓમાં આવેલી અડચણ બાદ બંને પક્ષો તરફથી આકરા નિવેદનો સામે આવ્યા છે:
-
ઝેલેન્સ્કીનો આક્રોશ: યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમિર ઝેલેન્સ્કીએ સ્ટારલિંક સેવા ખોરવાવા પર સખત નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે તેને માત્ર એક ‘સામાન્ય ટેકનિકલ ખામી’ માનવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કર્યો હતો અને આડકતરી રીતે દબાણ ઊભું કરવાનો આરોપ મૂક્યો હતો.
-
એલોન મસ્કનો ખુલાસો: બીજી તરફ એલોન મસ્કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર સ્પષ્ટતા કરતાં જણાવ્યું કે, મિલિટરી-ગ્રેડ સેટેલાઇટ સેવા ‘સ્ટારશીલ્ડ’ (Starshield) નું નિયંત્રણ સીધું અમેરિકન સંરક્ષણ મંત્રાલય (પેન્ટાગોન) અને રાષ્ટ્રપતિના હાથમાં છે.
-
આક્રમક હુમલાઓ માટે પ્રતિબંધ: મસ્કે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે સ્ટારલિંકનો ઉપયોગ માત્ર વ્યાવસાયિક (Commercial) અને રક્ષણાત્મક (Defensive) કામગીરી પૂરતો જ સીમિત છે. યુક્રેન તેનો ઉપયોગ આક્રમક સૈન્ય હુમલાઓ કરવા માટે કરી શકે નહીં.
સ્ટારલિંક પર યુક્રેનની કેટલી નિર્ભરતા છે?
આધુનિક યુદ્ધમાં સ્ટારલિંક યુક્રેનિયન સેના માટે કરોડરજ્જુ સમાન સાબિત થયું છે:
-
હાઈ-સ્પીડ કમ્યુનિકેશન: સ્ટારલિંકના હાઈ-સ્પીડ સેટેલાઇટ ઈન્ટરનેટના દમ પર યુક્રેન સમગ્ર યુદ્ધ ક્ષેત્રમાં રીઅલ-ટાઇમ સંચાર જાળવી રાખે છે.
-
ડ્રોન વોરફેરમાં ભૂમિકા: પરંપરાગત રેડિયો નેટવર્કની સરખામણીએ સ્ટારલિંકની મદદથી યુક્રેનના ઘાતક ડ્રોન્સ સેંકડો કિલોમીટર દૂર બેઠેલા ઓપરેટરો સાથે સરળતાથી જોડાયેલા રહે છે.
-
એન્ટી-જેમિંગ સિસ્ટમ: રશિયન સેના દ્વારા કરવામાં આવતી ઈલેક્ટ્રોનિક જેમિંગ (Jamming) સામે પણ સ્ટારલિંકનું સિગ્નલ સુરક્ષિત રહેતું હોવાથી યુક્રેન માટે તે સૌથી મોટું હથિયાર બની ગયું છે.
ખાનગી સેટેલાઇટ નેટવર્ક પર નિર્ભરતા યુક્રેન માટે નવો પડકાર
સંરક્ષણ અને સૈન્ય નિષ્ણાતો માને છે કે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં કોઈ એક ખાનગી કંપની કે વ્યક્તિના સેટેલાઇટ નેટવર્ક પર આટલી હદે નિર્ભર રહેવું યુક્રેનની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે મોટું જોખમ સાબિત થઈ રહ્યું છે. જો મસ્ક કોઈપણ સમયે યુદ્ધ ક્ષેત્રમાં કનેક્ટિવિટી બ્લોક કરે, તો યુક્રેનની આખી ડ્રોન ઓપરેશન સિસ્ટમ ક્ષણભરમાં ઠપ થઈ શકે છે.
