હિમાલયમાં વિનાશના નવા સંકેત: બરફ પર જામેલી પ્રદૂષણની ચાદર મોટી આફતનું બની શકે કારણ, ગ્લેશિયરો ઝડપથી પીગળવાની વૈજ્ઞાનિકોની ચેતવણી

himalayan : એક સમયે દૂધ જેવા સફેદ અને સ્વચ્છ દેખાતા હિમાલયના વિશાળ ગ્લેશિયરો હવે વાહનોના ધુમાડા, કોલસા આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સ અને ઔદ્યોગિક પ્રદૂષણને કારણે કાળા પડી રહ્યા છે. પર્યાવરણ વૈજ્ઞાનિકોએ ગંભીર ચેતવણી આપી છે કે બરફની સપાટી પર જામી રહેલી કાળી મેશ એટલે કે ‘બ્લેક કાર્બન’ (Black Carbon) ના કારણે ગ્લેશિયરો સૂર્યની ગરમીનું પરાવર્તન કરવાને બદલે તેને વધુ શોષી રહ્યા છે.

પરિણામે, બરફ સામાન્ય કરતાં અનેક ગણી ઝડપે પીગળી રહ્યો છે, જે ભવિષ્યમાં ભયાનક પૂર, ભૂસ્ખલન અને જળ સંકટ જેવી મોટી કુદરતી હોનારતો તરફ દોરી શકે છે.

મુખ્ય મુદ્દા (Highlights):

• વાહનો અને ફેક્ટરીઓના પ્રદૂષણથી હિમાલયના ગ્લેશિયર પર કાળી ચાદર (બ્લેક કાર્બન) જામી રહી છે.

• શુદ્ધ બરફ સૂર્યના કિરણોને 90% રિફ્લેક્ટ કરે છે, પરંતુ પ્રદૂષિત સપાટી ગરમી શોષી પીગળવાની ઝડપ વધારે છે.

• અભ્યાસ અનુસાર હિમાલયના 1/3 (એક તૃતીયાંશ) ગ્લેશિયર નુકસાન માટે દક્ષિણ એશિયાનો બ્લેક કાર્બન સીધો જવાબદાર.

• વર્ષ 2020ના COVID-19 લોકડાઉનમાં પ્રદૂષણ ઘટતાં હિમાલયમાં બરફ પીગળવાની પ્રક્રિયામાં 40% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો.

• નેપાળમાં ભોટેકોશી નદીની હોનારતને ‘હિમાલયન સુનામી’ ગણાવી મોટા ઉત્સર્જક દેશો સામે વળતરની માગ કરાઈ.

બ્લેક કાર્બન અને હિમાલય સંકટ: મુખ્ય તારણો:

કેવી રીતે સર્જાય છે ‘હિમાલયન સુનામી’?

જ્યારે બ્લેક કાર્બન સપાટી પર જમા થાય છે, ત્યારે બરફ માત્ર ઉપરથી જ નથી પીગળતો પરંતુ તેની અંદર ઊંડી સુરંગો અને પોલાણ રચે છે. આનાથી ગ્લેશિયરનું માળખું અત્યંત નબળું અને અસ્થિર બની જાય છે. અચાનક મોટા હિમશિલાઓ તૂટી પડવાથી હિમાલયની ખીણોમાં કૃત્રિમ સરોવરો બને છે અને તે ફાટવાથી નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પ્રચંડ પૂર આવે છે.

નેપાળના વિદેશ મંત્રી શિશિર ખનાલે તાજેતરમાં ભોટેકોશી નદીમાં સર્જાયેલી વિધ્વંસક સ્થિતિને ‘હિમાલયન સુનામી’ તરીકે સંબોધી હતી. તેમણે વૈશ્વિક મંચ પરથી અપીલ કરી હતી કે ચીન, અમેરિકા અને ભારત જેવા મોટા ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જક દેશોએ હિમાલયન ઇકોસિસ્ટમ અને નેપાળ જેવા અસરગ્રસ્ત પહાડી દેશોના નુકસાનની ભરપાઈ માટે આગળ આવવું જોઈએ.