Election Commission of India : મતદાર યાદીના ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) ને લઈને દેશભરમાં ચાલી રહેલા ભારે રાજકીય વિવાદ અને હોબાળા વચ્ચે ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) એ એક મોટો અને રાહતરૂપ નિર્ણય લીધો છે. ચૂંટણી પંચે ૨૦ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીઓ (CEO) ને સત્તાવાર પત્ર પાઠવીને આદેશ કર્યો છે કે જે પણ લાયક નાગરિકોના નામ મતદાર યાદીમાંથી છૂટી ગયા હોય અથવા કપાઈ ગયા હોય, તેમને ફરીથી જોડવા માટે તાત્કાલિક અસરથી ‘સ્પેશિયલ ડ્રાઇવ’ (વિશેષ ઝુંબેશ) શરૂ કરવામાં આવે.
આ ડ્રાઇવ ખાસ કરીને એવા મતદારો માટે છે જેમના નામ ભૂલથી કટ થઈ ગયા છે, તેમજ યુવા અને પ્રથમ વખત મત આપનારા (First-time / Young voters) નાગરિકોને યાદીમાં સ્થાન આપવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
ચૂંટણી પંચના આદેશ પાછળનું મુખ્ય કારણ
-
SIR બાદ નામો કપાવાની સમસ્યા: પંચના જણાવ્યા મુજબ, SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન BLO દ્વારા ASDD યાદી (ગેરહાજર, શિફ્ટેડ, મૃતક અને ડુપ્લિકેટ) તૈયાર કરાઈ હતી. ત્યારબાદ દાવા અને વાંધા અરજીઓ પછી અંતિમ મતદાર યાદી બહાર પાડવામાં આવી હતી.
-
જોકે, ફાઇનલ લિસ્ટમાં જૂની યાદીની તુલનાએ મોટી સંખ્યામાં મતદારોના નામ કપાઈ ગયા હોવાની ફરિયાદો સામે આવી હતી.
-
સતત પ્રક્રિયા: પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મતદાર બનવું એ એક સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે, તેથી કોઈ પણ સાચો અને લાયક નાગરિક પોતાના મતાધિકારથી વંચિત ન રહેવો જોઈએ.
BLO (બૂથ લેવલ ઓફિસર) એ શું કરવાનું રહેશે?
ચૂંટણી પંચે ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર BLO ની જવાબદારીઓ નક્કી કરી છે:
-
યાદીનું ક્રોસ-વેરિફિકેશન: BLO એ SIR પહેલાંની યાદી (Pre-SIR roll) અને હાલની અંતિમ યાદી (Current roll) ની સરખામણી કરવાની રહેશે. જે મતદારોના નામ અગાઉ હતા પરંતુ હવે કપાઈ ગયા છે, તેમની અલગ યાદી તૈયાર કરવી પડશે.
-
ઘર-ઘર જઈને વેરિફિકેશન (H2H): ઓળખાયેલા મતદારોના ઘરે રૂબરૂ જઈને તપાસ કરવાની રહેશે. જો વ્યક્તિ ત્યાં જ રહેતી હોય અને લાયક હોય, તો તાત્કાલિક સ્થળ પર જ ફોર્મ-૬ (Form 6) ભરાવવાનું રહેશે.
-
સાપ્તાહિક ટાર્ગેટ: દરેક BLO એ અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછા ૨૦ થી ૨૫ મતદારોને કવર કરવા પડશે જેથી સમગ્ર પ્રક્રિયા ૧ મહિનામાં પૂર્ણ કરી શકાય.
-
યુવા મતદારો: ઘર-ઘર ચકાસણી દરમિયાન ૧૮ વર્ષ પૂર્ણ કરનારા નવા કે યુવા મતદારો મળે તો તેમના પણ સ્થળ પર જ ફોર્મ-૬ ભરાવી લેવાશે.
રાજકીય પક્ષો સાથે પારદર્શિતા અને ERO નો અંતિમ ફેંસલો
-
BLA ને યાદી સોંપાશે: BLO દ્વારા તૈયાર કરાયેલી યાદી માન્યતા પ્રાપ્ત રાજકીય પક્ષોના બૂથ લેવલ એજન્ટ્સ (BLA) સાથે શેર કરવામાં આવશે.
-
રિપોર્ટિંગ: BLO તમામ ફોર્મ-૬ અને વેરિફિકેશન રિપોર્ટ ઇલેક્ટોરલ રજિસ્ટ્રેશન ઓફિસર (ERO) ને સુપરત કરશે.
-
લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, ૧૯૫૦ અને મતદાર નોંધણી નિયમો, ૧૯૬૦ હેઠળ અંતિમ નિર્ણય ERO દ્વારા લેવામાં આવશે.
સ્પેશિયલ કેમ્પ અને જાગૃતિ અભિયાનનું આયોજન
-
બૂથ લેવલ કેમ્પ: સામાન્ય નાગરિકો સરળતાથી ફોર્મ જમા કરાવી શકે તે માટે સ્થાનિક બૂથ પર કેમ્પ યોજાશે. આ ઉપરાંત નાઇટ શેલ્ટર, શ્રમિક વસાહતો, બેઘર અને વંચિત વર્ગો માટે ખાસ વિશેષ કેમ્પ લગાવવામાં આવશે.
-
દૈનિક મોનિટરિંગ: DEO અને ERO કક્ષાએ આ ઝુંબેશની દૈનિક ધોરણે સમીક્ષા કરવામાં આવશે. સ્કૂલ-કોલેજો અને SVEEP માધ્યમો દ્વારા જાગૃતિ લાવવામાં આવશે.
આ સમગ્ર પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ બૂથ-વાઇઝ યાદી પુનઃ રાજકીય પક્ષોને આપવામાં આવશે, જેથી કોઈ પણ પાત્ર નાગરિક મતદાર યાદીમાંથી બાકાત ન રહી જાય.
