રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) ના નિયમોમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. ૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ થી દેશભરની તમામ કોમર્શિયલ બેંકો માટે બલ્ક એફડી (Bulk FD) ના વ્યાજ દરોમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે નવો કાયદો અમલી બની રહ્યો છે.
આ નવા નિયમ હેઠળ, બેંકો હવે મનસ્વી રીતે વ્યાજ દર નક્કી કરી શકશે નહીં. તમામ બેંકોએ દરરોજ સવારે પોતાની સત્તાવાર વેબસાઈટ પર બલ્ક ડિપોઝિટ માટે ઓફર કરવામાં આવતા વ્યાજ દરો સાર્વજનિક રીતે પ્રદર્શિત કરવા પડશે.
શું છે નવો નિયમ અને બેંકોએ શું કરવું પડશે?
-
રોજ સવારે ૧૦ વાગ્યા સુધીમાં અપડેટ: તમામ બેંકોએ પ્રત્યેક વર્કિંગ ડે (કામકાજના દિવસ) ના રોજ સવારે ૧૦:૦૦ વાગ્યા સુધીમાં નવા વ્યાજ દરો પોતાની વેબસાઈટ પર અપલોડ કરવા પડશે. ટેકનિકલ કારણોસર વધુમાં વધુ ૧૦ મિનિટની વધારાની છૂટછાટ (સવારે ૧૦:૧૦ વાગ્યા સુધી) આપવામાં આવી છે.
-
નિયત દર આપવા બેંક બંધાયેલી: સવારે વેબસાઈટ પર જે વ્યાજ દર દર્શાવવામાં આવ્યા હશે, તે જ દિવસે તે સ્કીમમાં રોકાણ કરનારા ગ્રાહકોને બેંક તે જ નક્કી કરેલો વ્યાજ દર આપવા કાયદેસર બંધાયેલી રહેશે. દિવસ દરમિયાન વ્યાજ દરોમાં ઘટાડો કે ફેરફાર કરી શકાશે નહીં.
આ નિયમ કઈ FD અને કયા રોકાણકારો પર લાગુ થશે?
-
માત્ર બલ્ક એફડી માટે લાગુ: આ નિયમ ખાસ કરીને મોટી રકમના રોકાણ એટલે કે બલ્ક ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ માટે લાવવામાં આવ્યો છે. સામાન્ય રીતે શિડ્યુલ્ડ કોમર્શિયલ બેંકોમાં ₹૩ કરોડ કે તેથી વધુની એફડી ને બલ્ક ડિપોઝિટ ગણવામાં આવે છે.
-
નાના રોકાણકારો પર કોઈ અસર નહીં: જો તમે સામાન્ય નાગરિક તરીકે ઓછી રકમ કે રિટેલ એફડી (₹૩ કરોડથી ઓછી રકમ) કરાવો છો, તો તમારી વર્તમાન એફડી કે તેના વ્યાજ દરોના નિયમોમાં કોઈ ફેરફાર થશે નહીં.
અલગ-અલગ બ્રાન્ચોની મનમાની અને વાટાઘાટો ખતમ
અત્યાર સુધી ઘણી વખત એવું જોવા મળતું હતું કે એક જ બેંકની જુદી-જુદી શાખાઓ મોટા રોકાણકારો કે સંસ્થાઓને આકર્ષવા માટે પોતાની મરજી મુજબ અલગ-અલગ વ્યાજ દર ઓફર કરતી હતી.
૧ ઓક્ટોબરથી લાગુ થનારા નિયમો બાદ:
-
એક જ બેંક સમાન રકમ અને સમાન સમયગાળાની બલ્ક એફડી પર પોતાની જુદી-જુદી શાખાઓમાં મનસ્વી રીતે અલગ દર આપી શકશે નહીં.
-
માત્ર લિક્વિડિટી કવરેજ રેશિયો (LCR) સાથે સંકળાયેલા ખાસ નિયમો હેઠળ જ બેંકોને ચોક્કસ કેસોમાં દર અલગ રાખવાની મર્યાદિત છૂટ રહેશે.
મોટા રોકાણકારો અને સંસ્થાઓને શું ફાયદો થશે?
-
સંપૂર્ણ પારદર્શિતા: મોટી રકમ જમા કરાવતી કંપનીઓ, ટ્રસ્ટો અને રોકાણકારોને દરરોજ સાચા વ્યાજ દરની સચોટ માહિતી ઘરબેઠા ઓનલાઈન મળી રહેશે.
-
શાખાઓના ધક્કામાંથી મુક્તિ: ગ્રાહકોએ વધુ વ્યાજ મેળવવા માટે બેંકની અલગ-અલગ શાખાઓમાં જઈને કર્મચારીઓ સાથે સોદાબાજી (બાર્ગેઇનિંગ) કરવાની જરૂર નહીં રહે.
-
ગેરમાર્ગે દોરવાનું બંધ: બેંક કર્મચારીઓ દ્વારા મનસ્વી માહિતી કે ખોટા વચનો આપીને ગ્રાહકોને ફસાવવાની પ્રવૃત્તિ અટકશે, જેનાથી બેંકિંગ સિસ્ટમ વધુ વિશ્વસનીય અને વ્યવસ્થિત બનશે.
