સાવધાન! યુવાનોમાં ઝડપથી વધી રહ્યો છે હાઈ BP નો ખતરો; શરીર પર દેખાતા આ પ્રારંભિક સંકેતોને ક્યારેય ન અવગણો

આજના ઝડપી અને ભાગદોડભર્યા યુગમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશર BP (Hypertension) હવે માત્ર મોટી ઉંમરના કે વૃદ્ધ લોકો પૂરતી મર્યાદિત સમસ્યા રહી નથી. તાજેતરના સમયમાં ૨૦ થી ૪૦ વર્ષના યુવાન વર્ગમાં પણ બ્લડ પ્રેશર અસામાન્ય રીતે ઊંચું જવાના કેસોમાં ચિંતાજનક ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે.

હાઈપરટેન્શનને તબીબી જગતમાં ‘સાયલન્ટ કિલર’ (Silent Killer) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, કારણ કે શરૂઆતના તબક્કામાં તેના કોઈ સ્પષ્ટ કે ગંભીર લક્ષણો દેખાતા નથી. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં વ્યક્તિને રૂટિન મેડિકલ ચેકઅપ દરમિયાન જ ખ્યાલ આવે છે કે તેનું બ્લડ પ્રેશર અનિયંત્રિત છે.

યુવાનોમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશર BP વધવાના મુખ્ય કારણો

યુવા પેઢીમાં હાઈપરટેન્શન વધવા પાછળ મુખ્યત્વે નીચે મુજબના પરિબળો જવાબદાર ગણાય છે:

• માનસિક તણાવ અને ચિંતા: કરિયર, અભ્યાસ કે અંગત જીવનનો સતત તણાવ શરીરમાં સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સ વધારે છે, જે બ્લડ પ્રેશરને અસામાન્ય રીતે વધારી મૂકે છે. લાંબા ગાળાનો તણાવ અનિયમિત દિનચર્યા સાથે જોડાય છે.

• અપૂરતી ઊંઘ: રાત્રે મોડે સુધી જાગવું અને નિયમિત રીતે ૭ થી ૮ કલાકની ગાઢ ઊંઘ ન લેવી એ હાઈ બીપી માટે મોટું જોખમી પરિબળ છે.

• શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ: ડેસ્ક જોબ, કલાકો સુધી એક જ સ્થાને બેસી રહેવું અને કસરત ન કરવાથી શરીરમાં મેદસ્વીપણું અને હૃદય સંબંધી જોખમ વધે છે.

• ખોરાકમાં વધુ પડતું મીઠું (સોડિયમ): જંકફૂડ, પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, પેકેજ્ડ સ્નેક્સ અને વધુ પડતા સોડિયમનું સેવન ધમનીઓ પર દબાણ વધારે છે.

• ધૂમ્રપાન અને આલ્કોહોલનું સેવન: તમાકુ અને સિગારેટમાં રહેલું નિકોટિન રક્તવાહિનીઓને સાંકડી કરે છે, જ્યારે દારૂનું અતિરેક સેવન સીધું બ્લડ પ્રેશર વધારે છે.

• પરિવારનો ઈતિહાસ (Genetics): જે પરિવારોમાં માતા-પિતા કે નજીકના સંબંધીઓને નાની ઉંમરે હાઈ બીપીની હિસ્ટ્રી હોય, તેવા સંતાનોમાં તેનું જોખમ વધુ રહે છે.

• કિડની અને હોર્મોનલ સમસ્યાઓ: કેટલીક વખત કિડનીની અંદર રહેલી બીમારીઓ કે ચોક્કસ દવાઓની આડઅસરને કારણે પણ બ્લડ પ્રેશર વધી શકે છે.

શરીરમાં દેખાતા પ્રારંભિક સંકેતો

જોકે ઘણા દર્દીઓમાં કોઈ લક્ષણ દેખાતા નથી, છતાં કેટલાક યુવાનોમાં શરીર નીચે મુજબના સંકેતો આપે છે:

• વારંવાર માથાનો દુખાવો થવો (ખાસ કરીને માથાના પાછળના ભાગમાં)

• અચાનક ચક્કર આવવા કે અસંતુલન અનુભવવું

• આંખો સામે ધૂંધળાપણું કે ઝાંખું દેખાવું

• કારણ વગર અસામાન્ય સુસ્તી અને ભારે થાક લાગવો

• નાકમાંથી અચાનક લોહી નીકળવું (Nose Bleeding)

• સામાન્ય કામમાં પણ શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવી

તાત્કાલિક ઈમરજન્સી સારવાર ક્યારે લેવી?

જો બ્લડ પ્રેશરનું સ્તર અત્યંત ઊંચું પહોંચી જાય (હાઈપરટેન્સિવ ક્રાઈસિસ) અને તેની સાથે નીચેનામાંથી કોઈપણ લક્ષણ દેખાય, તો વિલંબ કર્યા વિના તાત્કાલિક હોસ્પિટલ પહોંચવું જરૂરી છે:

1. છાતીમાં અસહ્ય દુખાવો, ભારેપણું કે દબાણ અનુભવવું

2. શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ થવી

3. હાથ-પગ કે ચહેરાના એક ભાગમાં નબળાઈ કે સુન્નતા આવી જવી

4. બોલવામાં તકલીફ થવી કે જીભ લથડવી

5. અચાનક દ્રષ્ટિ ગુમાવવી અથવા અંધારા આવી જવા

આવા લક્ષણો હાર્ટ એટેક કે બ્રેઈન સ્ટ્રોકના સંકેત હોઈ શકે છે. તેથી, ૨૦ વર્ષની વય વટાવ્યા બાદ દરેક યુવાને દર ત્રણથી છ મહિને પોતાના બ્લડ પ્રેશરની નિયમિત તપાસ કરાવવી જોઈએ.