Ahmedabad : નવરાત્રિના પાવન અવસરે ગુજરાતભરમાં માતાજીની આરાધના રંગેચંગે થઈ રહી છે, ત્યારે અમદાવાદના ઐતિહાસિક કોટ વિસ્તાર સ્થિત શાહપુરની ‘સાદુ માતાની પોળ’ માં એક અતિ-અનોખી અને ૨૦૦ વર્ષથી પણ વધુ પ્રાચીન પરંપરા જીવંત થઈ છે. અહીં આસો નવરાત્રિની આઠમની રાત્રે બારોટ સમાજના પુરુષો રંગબેરંગી સાડી પરિધાન કરી, કપાળમાં કંકુનો ચાંદલો લગાવીને સ્ત્રી વેશમાં ગરબે ઘૂમે છે.
આ કોઈ સામાન્ય ઉત્સવ નથી, પરંતુ એક વીરાંગનાના આત્મબલિદાન, સમાજના પશ્ચાતાપ અને આસ્થા સાથે જોડાયેલી સદીઓ જૂની ઐતિહાસિક માનતા છે.
૪૦થી વધુ પુરુષો સાડી પહેરીને ગરબે ઘૂમ્યા: સર્વધર્મ સમભાવનું પ્રતીક
નવરાત્રિની આઠમની રાત્રે સાદુ માતાના નાના મંદિરના પ્રાંગણમાં આ ભાવુક અનુષ્ઠાન યોજાયું હતું:
-
વિવિધ સમુદાયોની ભાગીદારી: ૬૦ વર્ષીય સતીશ બારોટે જણાવ્યું હતું કે તેઓ છેલ્લા ૪૦ વર્ષથી આ પરંપરામાં જોડાય છે. આ વર્ષે બારોટ સમાજ ઉપરાંત અન્ય સમુદાયો અને મુસ્લિમ સમાજના ૨૫ થી ૩૦ લોકોએ પણ આસ્થાપૂર્વક સાડી પહેરીને ગરબામાં ભાગ લીધો હતો.
-
દૂર-દૂરથી આવતા શ્રદ્ધાળુઓ: સુરેન્દ્રનગરથી આવેલા પિન્ટુ બારોટે જણાવ્યું કે તેમના ૧૦ વર્ષના પુત્ર, ભાઈ અને ભત્રીજાએ પ્રથમવાર સાદુ માતાના આ પશ્ચાતાપ ગરબામાં ભાગ લીધો હતો. તેમની પત્નીએ જ તેમને સાડી પહેરવામાં મદદ કરી હતી.
-
પેઢી દર પેઢી ચાલતી પરંપરા: સ્થાનિક રહીશ કીર્તિભાઈ બારોટના જણાવ્યા મુજબ, કુટુંબની સુખાકારી, દીર્ઘાયુષ્ય અને વંશવૃદ્ધિ માટે આ પરંપરા પેઢી દર પેઢી અવિરત ચાલી રહી છે.
શું છે ૨૦૦ વર્ષ જૂનો ઇતિહાસ? સતી સાદુબાનું બલિદાન
પોળના સ્થાનિક રહીશ તુષાર બારોટે પીટીઆઈ (PTI) સમક્ષ આ પરંપરા પાછળનો હૃદયદ્રાવક ઇતિહાસ રજૂ કર્યો હતો:
-
રાજદરબારનું ફરમાન: આશરે ૨૦૦ વર્ષ પૂર્વે સાદુ માતા પોતાના અદ્ભુત સૌંદર્ય અને પવિત્રતા માટે જાણીતા હતા. તે સમયના શાસકે તેમની સુંદરતાથી આકર્ષાઈને તેમને રાજદરબારમાં હાજર કરવાનો હુકમ કર્યો અને સૈનિકો મોકલ્યા.
-
સમાજનો પ્રતિકાર અને બલિદાન: બારોટ સમાજે તેમને અન્યાયી રીતે દરબારમાં મોકલવાનો સખત વિરોધ કર્યો અને સૈનિકો સાથે લોહિયાળ સંઘર્ષ થયો. પરિસ્થિતિ વણસતી જોઈ પોતાના સતીત્વની રક્ષા કાજે સાદુ માતાએ પહેલાં પોતાની દીકરી અજુબાનું બલિદાન આપ્યું અને ત્યારબાદ પોતાના પતિ હઠીસિંગ બારોટને કહ્યું કે વિધર્મી કે અન્યાયી સૈનિકોના હાથમાં સોંપવાને બદલે એક જ ઝાટકે પોતાની તલવારથી તેમનું મસ્તક વાઢી નાખે.
-
પતિના હાથે આત્મસમર્પણ: પતિએ પત્નીના સતીત્વની લાજ રાખવા આંસુ ભરી આંખે સાદુ માતાનું બલિદાન આપ્યું હતું.
પશ્ચાતાપ અને સ્ત્રી વેશ ધારણ કરવાની માનતા
સાદુ માતાના અવસાન બાદ બારોટ સમાજમાં ભારે શોક અને પશ્ચાતાપની લાગણી ફેલાઈ ગઈ હતી:
-
રક્ષણ ન કરી શક્યાનું દુઃખ: સમાજના પુરુષોને એ વાતનો આજીવન અફસોસ રહ્યો કે તેઓ એક નિર્દોષ સ્ત્રીનું રક્ષણ ન કરી શક્યા. ત્યારપછીના વર્ષોમાં કુળમાં અકાળે પુરુષોના મૃત્યુ થતાં અને વંશ ઘટતાં સમાજે તેને માતાજીનો કોપ ગણ્યો.
-
ક્ષમાયાચના અને સાડી પહેરવાનો સંકલ્પ: ભૂલનું પ્રાયશ્ચિત કરવા માટે સમાજના પુરુષો સાદુ માતાના સ્થાપન આગળ એકઠા થયા અને ક્ષમા માંગી. તેમણે સંકલ્પ કર્યો કે પોતાની જાતને અબળા અને નિઃસહાય સ્ત્રીની સ્થિતિમાં મૂકીને પ્રાયશ્ચિતના ભાગરૂપે તેઓ સાદુ માતા જેવા વસ્ત્રો (સાડી) ધારણ કરીને ગરબે ઘૂમશે.
-
આસ્થામાં પરિણમેલી પરંપરા: આ માનતા અને ગરબા બાદ પરિવારોમાં ફરી સમૃદ્ધિ આવી અને પુરુષોના અકાળ મોત અટક્યા તેવી દ્રઢ માન્યતા સ્થાપિત થઈ.
સમય જતાં આ પ્રાયશ્ચિત એક અતૂટ પરંપરા બની ગયું છે. આજે કોઈપણ ઉંમરના પુરુષો કોઈ પણ સંકોચ વિના સાડી અને સોળ શણગાર સજીને સાદુ માતાના ચરણોમાં નતમસ્તક થઈને નવરાત્રિની આઠમે ગરબા ગાય છે.
