પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણી ૨૦૨૬ ના પરિણામો બાદ તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) માં મોટો ભૂકંપ આવ્યો છે. પાર્ટીના ૮૦ માંથી ૬૦ ધારાસભ્યો અને ૨૮ માંથી ૨૦ લોકસભા સાંસદોએ બળવો કર્યો છે. જે પાર્ટીની સ્થાપના મમતા બેનર્જી એ ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૯૮ ના રોજ કરી હતી, આજે તેનું અસ્તિત્વ જોખમમાં છે. આ ઐતિહાસિક સંકટ વચ્ચે એ જાણવું જરૂરી છે કે મમતા બેનર્જીએ ૨૮ વર્ષ પહેલાં કોંગ્રેસ કેમ છોડી હતી?
ઇન્દિરા ગાંધીની લહેરમાં દીદીનો ઉદય
મમતા બેનર્જીની રાજકીય સફર ૧૯૭૦ ના દાયકામાં કોંગ્રેસના વિદ્યાર્થી સંગઠનથી થઈ હતી. તેઓ ખૂબ જ સામાન્ય પરિવારમાંથી આવતા હતા. તેમની પાસે નહોતા પૈસા કે નહોતો કોઈ ગોડફાધર.
તેમનો અસલી જાદુ ૧૯૮૪ ની લોકસભા ચૂંટણીમાં જોવા મળ્યો. તેમણે કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (CPI-M) ના દિગ્ગજ નેતા સોમનાથ ચેટર્જીને હરાવ્યા હતા. આ જીતે મમતાને રાતોરાત દેશના સૌથી યુવા અને ચર્ચિત સાંસદ બનાવી દીધા.
મમતા બેનર્જીએ કોંગ્રેસને કેમ બાય-બાય કહ્યું?
દિલ્હીમાં મમતાનું કદ વધી રહ્યું હતું, પણ બંગાળ કોંગ્રેસની સ્થિતિ જોઈને તેઓ નારાજ હતા. કોંગ્રેસ છોડવા પાછળ ૪ મુખ્ય કારણો હતા:
૧. કોંગ્રેસ અને લેફ્ટની અંદરની મિલીભગત
મમતાનો આરોપ હતો કે બંગાળ કોંગ્રેસના મોટા નેતાઓ અંદરખાને ડાબેરીઓ (CPI-M) સાથે મળેલા છે. તેઓ બંગાળ કોંગ્રેસને ‘વામપંથીઓની બી-ટીમ’ કહેતા હતા.
૨. આક્રમક આંદોલન વિરુદ્ધ બંધ રૂમની રાજનીતિ
મમતા માનતા હતા કે કમ્યુનિસ્ટોને માત્ર આક્રમક જમીની આંદોલનથી જ હરાવી શકાય. જ્યારે બંગાળ કોંગ્રેસના તત્કાલીન અધ્યક્ષ સોમેન મિત્રા બંધ રૂમની રાજનીતિમાં માનતા હતા.
૩. ૧૯૯૭ ની આંતરિક ચૂંટણીમાં વિવાદ
૧૯૯૭ માં પાર્ટીની આંતરિક ચૂંટણીમાં સોમેન મિત્રાનો જૂથ જીતી ગયો. મમતાએ આરોપ લગાવ્યો કે આ ચૂંટણીમાં ભારે ધાંધલી અને નકલી વોટિંગ થયું છે.
૪. દિલ્હી હાઈકમાન્ડની ઉદાસીનતા
મમતાએ તત્કાલીન કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ સીતારામ કેસરીને રણનીતિ બદલવા વિનંતી કરી. પરંતુ દિલ્હી હાઈકમાન્ડે મમતાની વાત ન સાંભળી અને જૂના નેતાઓ પર જ ભરોસો રાખ્યો.
૨૧ જુલાઈ ૧૯૯૩ ની એ કાળી ઘટના
૨૧ જુલાઈ ૧૯૯૩ ના રોજ મમતા બેનર્જીના નેતૃત્વમાં યુવા કોંગ્રેસે સચિવાલયનો ઘેરાવો કર્યો હતો. પોલીસ ફાયરિંગમાં ૧૩ કાર્યકરોના મોત થયા હતા. આટલી મોટી ઘટના પછી પણ કોંગ્રેસના મોટા નેતાઓએ કડક વલણ ન અપનાવ્યું. આ ઘટનાથી મમતા ખૂબ જ દુખી થયા હતા.
ત્યારબાદ, ડિસેમ્બર ૧૯૯૭ માં મમતાને કોંગ્રેસમાંથી બહાર કરવામાં આવ્યા. ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૯૮ ના રોજ તેમણે ઓલ ઈન્ડિયા તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) ની સ્થાપના કરી. ‘તૃણમૂલ’ એટલે કે ઘાસના મૂળિયા, જે દર્શાવે છે કે આ પાર્ટી જમીન સાથે જોડાયેલા ગરીબોની છે.
બંગાળમાંથી કોંગ્રેસ સાફ
મમતા બેનર્જી અલગ થતાં જ કોંગ્રેસના તમામ જમીની કાર્યકરો તેમની સાથે ચાલ્યા ગયા. બંગાળમાં કોંગ્રેસ નબળી પડતી ગઈ. વર્ષ ૨૦૨૧ માં કોંગ્રેસ શૂન્ય પર આવી ગઈ અને ૨૦૨૬ ની વર્તમાન ચૂંટણીમાં તે માત્ર ૨ બેઠકો પર સીમિત થઈ ગઈ છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે જે તૃણમૂલે કોંગ્રેસને હરાવી, તે પોતાના આ આંતરિક બળવા સામે કેવી રીતે ટકી શકશે.
