દેશમાં આ વર્ષે ચોમાસાને લઈને ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) એ ચિંતાજનક પૂર્વાનુમાન જાહેર કર્યું છે. 2026નું દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસું સામાન્ય કરતા નબળું રહેવાની શક્યતા છે, જેની સીધી અસર કૃષિ અને અર્થતંત્ર પર પડી શકે છે.
સામાન્ય કરતા ઓછો વરસાદ રહેવાનો અંદાજ
IMD મુજબ, જૂનથી સપ્ટેમ્બર દરમિયાન દેશમાં સરેરાશ વરસાદ લોંગ પીરિયડ એવરેજ (LPA) ના 92 ટકા રહેવાની સંભાવના છે. હવામાન વિભાગની પરિભાષામાં આ સ્થિતિને ‘બિલો નોર્મલ’ (સામાન્યથી ઓછું) ગણવામાં આવે છે.
-
વરસાદની રેન્જ: વાસ્તવિક વરસાદ 87% થી 97% ની વચ્ચે રહી શકે છે.
-
સરેરાશ માપદંડ: ભારતનો સરેરાશ ચોમાસુ વરસાદ 87 સેમી માનવામાં આવે છે, જેની સરખામણીએ આ વર્ષે આંકડો નીચો રહી શકે છે.
શું છે આ ‘અલ નીનો’ અને તેની અસર?
હવામાન વિભાગે જૂન બાદ ‘અલ નીનો’ (El Niño) સર્જાવાની આશંકા વ્યક્ત કરી છે. જ્યારે પ્રશાંત મહાસાગરની સપાટીનું તાપમાન વધે છે, ત્યારે તેને ‘અલ નીનો’ કહેવાય છે. સામાન્ય રીતે ‘અલ નીનો’ના વર્ષમાં ભારતમાં ચોમાસું નબળું પડે છે અને ગરમીનું પ્રમાણ વધે છે.
જોકે, એક આશાનું કિરણ એ છે કે હિંદ મહાસાગરમાં સકારાત્મક IOD (Indian Ocean Dipole) સર્જાવાની શક્યતા છે, જે અલ નીનોની નકારાત્મક અસરોને થોડી અંશે ઘટાડી શકે છે.
કયા વિસ્તારોમાં કેવો વરસાદ?
સમગ્ર દેશમાં વરસાદનું વિતરણ અસમાન રહી શકે છે:
-
વધારે વરસાદની શક્યતા: પૂર્વોત્તર ભારત, ઉત્તર-પશ્ચિમના કેટલાક ભાગો અને દક્ષિણ દ્વીપકલ્પ.
-
ઓછા વરસાદની અસર: મધ્ય ભારત અને ખેતી પર નિર્ભર ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં વરસાદની અછત વર્તાઈ શકે છે.
મે મહિનામાં આવશે નવું અપડેટ
જાન્યુઆરી થી માર્ચ 2026 દરમિયાન ઉત્તર ગોળાર્ધ અને યુરેશિયામાં બરફથી ઢંકાયેલો વિસ્તાર સામાન્ય કરતા થોડો ઓછો રહ્યો છે. આ સ્થિતિ ચોમાસા માટે સાનુકૂળ માનવામાં આવે છે, કારણ કે તેનાથી જમીન અને સમુદ્રના તાપમાનમાં તફાવત વધે છે, જે ચોમાસુ પવનોને મજબૂતી આપે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ પૂર્વાનુમાન પછી હવામાન વિભાગ મે 2026માં બીજું અપડેટ જાહેર કરશે, જેમાં વધુ સ્પષ્ટતા આવવાની આશા છે.
જો કે ભારતની વર્ષા ઋતુને હિન્દ મહાસાગરમાં થતા ફેરફાર સાથે પણ સીધો સંબંધ છે. આ ફેરફારને હવામાનની ભાષામાં ઇન્ડિયન ઓશન ડાયપોલ(આઇ.ઓ.ડી.) કહેવાય છે.સાથોસાથ યુરોપ ખંડમાં બરફનું પ્રમાણ અને સ્થાનિક પરિબળોને પણ ધ્યાનમાં લેવાં જરૂરી છે. કહેવાનો અર્થ એ છે કે ભારતના ચોમાસા માટે ફક્ત અલ નીનો કે લા નીના ઉપરાંત પણ અન્ય કુદરતી પરિબળોને પણ ધ્યાનમાં રાખવાં જરૂરી હોય છે.
