રાજ્યમાં વિકાસ અને સમૃદ્ધિના દાવાઓ વચ્ચે ગુજરાતના ખેડૂતો દેવાના ભારે બોજ તળે દબાયેલા હોવાનો ઘટસ્ફોટ સંસદમાં રજૂ કરાયેલા આંકડા પરથી થયો છે. 31મી માર્ચ, 2026 સુધીના આંકડા મુજબ રાજ્યના ખેડૂતો પર જાહેર ક્ષેત્રની (સરકારી) બેંકોનું ₹74,176.52 કરોડનું કૃષિ ધિરાણ બાકી છે. આ ચિંતાજનક આંકડા સાથે દેશભરમાં સૌથી વધુ કૃષિ દેવું ધરાવતા રાજ્યોની યાદીમાં ગુજરાત 10મા સ્થાને રહ્યું છે. દેશના કુલ કૃષિ દેવામાં એકલા ગુજરાતના ખેડૂતોનો હિસ્સો 4.2 ટકા જેટલો છે.
કૃષિ દેવામાં દેશના મુખ્ય રાજ્યોની સરખામણી
લોકસભામાં રજૂ કરાયેલી વિગતો અનુસાર, દક્ષિણ ભારતના રાજ્યો કૃષિ દેવામાં મોખરે છે, જ્યારે અન્ય રાજ્યોની સરખામણી નીચે મુજબ છે:
(નોંધ: આ સરકારી આંકડામાં માત્ર જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોની લોનનો સમાવેશ થાય છે. સહકારી બેંકો અને ખાનગી સાહુકારોનું દેવું ઉમેરવામાં આવે તો આ આંકડો ઘણો મોટો થઈ શકે છે).
ખેડૂતો દેવાદાર બનવાના મુખ્ય કારણો
૧. ખેતીનો વધતો ખર્ચ: બિયારણ, જંતુનાશક દવાઓ, ખાતર અને ખેત-મજૂરીના દરોમાં સતત વધારો થતાં ખેડૂતો લોન લેવા મજબૂર બન્યા છે.
૨. કુદરતી આફતોનો માર: ચોમાસા દરમિયાન વારંવાર આવતા ભારે વરસાદ, પૂર અને વાવાઝોડાને કારણે પાક નિષ્ફળ જતાં ખેડૂતોને આર્થિક નુકસાન વેઠવું પડે છે.
૩. આવક બેગણી કરવાનો વાયદો એળે ગયો: ખેતી ખર્ચમાં વધારો અને યોગ્ય ભાવ ન મળવાને કારણે ખેડૂતોની આવક બમણી થવાને બદલે દેવું સતત વધી રહ્યું છે.
કેન્દ્ર સરકારે લોન માફીનો ઈનકાર કર્યો
નાણા મંત્રાલયે સંસદમાં સ્પષ્ટતા કરતાં જણાવ્યું છે કે, નાના અને સીમાંત ખેડૂતો માટે લોન માફી કરવાની હાલ કોઈ યોજના વિચારણા હેઠળ નથી. સરકારના આ વલણથી લોન માફીની આશા રાખીને બેઠેલા ગુજરાતના લાખો ખેડૂતોની આશા પર પાણી ફરી વળ્યું છે.
