સ્માર્ટફોનથી ‘ઇઝી લોન’ આપીને યુવાનોને ફસાવવાનું કારસ્તાન, જાણો શું છે ઇન્સ્ટન્ટ લોનની ભયાનક જાળ

instant loan: આજના ડિજિટલ યુગમાં સ્માર્ટફોન પર માત્ર થોડી મિનિટોમાં બેંક ખાતામાં નાણાં જમા કરાવતી ઇન્સ્ટન્ટ લોન () એપ્સ યુવા પેઢી માટે ગંભીર જોખમ બની રહી છે. રોજિંદા ખર્ચા, મોજશોખ કે સોશિયલ મીડિયા પર સ્ટેટસ જાળવવા માટે લેવાતી નાની રકમની લોન સમય જતાં દેવાના વિશાળ ડુંગરમાં ફેરવાઈ જાય છે. ત્યારબાદ રિકવરી એજન્ટોના માનસિક ત્રાસ, બ્લેકમેઇલિંગ અને ધમકીઓનો એવો સિલસિલો શરૂ થાય છે જે સામાન્ય નાગરિકોને ગંભીર માનસિક તાણ તરફ ધકેલે છે.

મુખ્ય મુદ્દા (Highlights):

• વિશ્વભરમાં એન્ડ્રોઇડ આધારિત લોન એપ્સના વપરાશમાં ભારતનો હિસ્સો 82% જેટલો મોટો છે.

• જૂની લોનની EMI ભરવા માટે બીજી એપમાંથી નવી લોન લેવાની પદ્ધતિ (સિરિયલ રિફાઇનાન્સિંગ) દેવાની જાળ બનાવે છે.

• રિકવરી એજન્ટો દ્વારા કોન્ટેક્ટ લિસ્ટ હેક કરી સગા-સંબંધીઓને ફોન કરવા અને માનસિક ત્રાસ આપવાની ફરિયાદો.

• સરકારે નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતી 87 જેટલી ગેરકાયદે લોન એપ્સને બ્લોક કરી અને RBI એ માન્ય ડિજિટલ લેન્ડિંગ એપ્સ (DLAs) ની યાદી બહાર પાડી.

શા માટે લોકો ઇન્સ્ટન્ટ લોનની જાળમાં ફસાય છે?

• આવક સામે મોંઘવારીમાં વધારો: છેલ્લા દાયકામાં જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં 40% થી 45% નો વધારો થયો છે, જ્યારે સરેરાશ વાર્ષિક પગારવધારો 10% ની આસપાસ રહેતાં બજેટ ખોરવાય છે.

• સોશિયલ મીડિયાનો દેખાડો: ખાસ કરીને ₹25,000 થી ₹30,000 કમાતા યુવાનો સ્ટેટસ, ગેજેટ્સ, ટ્રાવેલિંગ અને પાર્ટીઓ પાછળ નાની લોન લઈને આર્થિક સંકટ ઊભું કરે છે.

• ઇમર્જન્સી ખર્ચ: સર્વે મુજબ 26% લોકો અચાનક બીમારી કે મેડિકલ ખર્ચ માટે, 22% પારિવારિક પ્રસંગો માટે, 18% નોકરી ગુમાવવાના સંજોગોમાં અને 15% દૈનિક ઘરખર્ચ માટે નાની લોન લેવા મજબૂર બને છે.

લોકો લોન લેવા પાછળના મુખ્ય કારણો:

રિકવરી એજન્ટોનો ગેરકાયદે ત્રાસ

હપ્તો ચૂકવવામાં વિલંબ થતાં ઘણી અનરજિસ્ટર્ડ એપ્સ યૂઝર્સના સ્માર્ટફોન ડેટા, ફોટોઝ અને કોન્ટેક્ટ્સનો દુરુપયોગ કરે છે. કોન્ટેક્ટ લિસ્ટમાં રહેલા પરિવારજનો અને ઓફિસ સહકર્મીઓને ફોન કરીને બદનામ કરવાની ધમકીઓ આપવામાં આવે છે, જે સાયબર ક્રાઈમ અને ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિ હેઠળ આવે છે.

RBI અને સરકાર દ્વારા લેવાયેલા કડક પગલાં

• ગેરકાયદે એપ્સ પર પ્રતિબંધ: શરતોનો ભંગ કરતી 87 શંકાસ્પદ લોન એપ્સને બ્લોક કરવામાં આવી છે.

• સત્તાવાર DLA યાદી: ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ માન્ય અને અધિકૃત ‘ડિજિટલ લેન્ડિંગ એપ્સ’ (DLAs) ની સત્તાવાર ડિરેક્ટરી બહાર પાડી છે. કોઈપણ લોન લેતાં પહેલાં એપ RBI-માન્ય બેંક કે NBFC સાથે જોડાયેલી છે કે નહીં તે ચકાસવું જરૂરી છે.

દેવાની જાળથી બચવા માટેની સાવચેતી

• કુલ માસિક આવકના 30% થી 40% કરતાં વધુ રકમ EMI પાછળ ખર્ચાય નહીં તેવું બજેટ બનાવો.

• કોઈપણ અનવેરિફાઇડ કે અજાણી લોન એપ્લિકેશનને ફોન બુક, ગેલેરી કે કેમેરાનું એક્સેસ આપશો નહીં.

• ઓછામાં ઓછા 3 થી 6 મહિનાના ખર્ચ જેટલું ઇમર્જન્સી ફંડ અલગ રાખો અને યોગ્ય હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ કવરેજ મેળવો.