મુંબઈ: મહારાષ્ટ્ર ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (Food and Drug Administration – FDA) દ્વારા ફાર્માસ્યુટિકલ્સ ક્ષેત્રે એક મોટી કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. દવાઓના બ્રાન્ડ નેમ (Brand Name) માં ભારે સમાનતા હોવાને કારણે એફડીએ દ્વારા જાણીતી ફાર્મા કંપની ‘કેડિલા ફાર્માસ્યુટિકલ્સ લિમિટેડ’ (Cadila Pharmaceuticals Limited) ની કેટલીક ચોક્કસ દવાઓના વેચાણ અને વિતરણ (Distribution) પર તાત્કાલિક અસરથી પ્રતિબંધ મૂકી દેવામાં આવ્યો છે. આ સાથે જ સત્તાવાળાઓએ રાજ્યભરમાંથી આશરે ૨.૪૫ કરોડ રૂપિયાની કિંમતનો આ દવાઓનો સ્ટોક પણ જપ્ત (Stock Seized) કર્યો છે.
કઈ દવાઓ પર લેવાયા કડક પગલાં? (Affected Medicines)
એફડીએના અધિકારીઓએ શનિવારે માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે, આ સમગ્ર કાર્યવાહી કંપનીની પ્રખ્યાત પ્રોડક્ટ્સ ‘એસીલોક ૧૫૦’ (Aciloc 150), ‘એસીલોક ૧૫૦ પ્લસ’, ‘એસીલોક ૩૦૦’ અને ‘એસીલોક ૩૦૦ પ્લસ’ નામની દવાઓ સાથે જોડાયેલી છે. આ દવાઓમાં સક્રિય ઔષધીય ઘટકો (Active Pharmaceutical Ingredients – API) તરીકે ‘રેનિટિડીન’ (Ranitidine) અને ‘ફેમોટિડીન’ (Famotidine) નો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
બજારમાંથી તમામ સ્ટોક તાત્કાલિક પાછો ખેંચવા આદેશ (Recall Order)
મહારાષ્ટ્ર એફડીએ દ્વારા કેડિલા ફાર્માને માર્કેટમાં ઉપલબ્ધ આ તમામ દવાઓનો સ્ટોક તાત્કાલિક ધોરણે પાછો ખેંચવા (Recall) માટે કડક નિર્દેશો આપવામાં આવ્યા છે. હાલમાં ‘એસીલોક ૧૫૦ પ્લસ’ અને ‘એસીલોક ૩૦૦ પ્લસ’ ના વેચાણ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લગાવી દેવાયો છે.
આ અંગે મહારાષ્ટ્ર એફડીએ કમિશનર (FDA Commissioner) તુકારામ મુંઢેએ એક સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું કે, “દવાના બ્રાન્ડ નામમાં કોઈપણ પ્રકારની સમાનતા, જેનાથી ડોક્ટરો, ફાર્માસિસ્ટ કે દર્દીઓમાં ભ્રમ પેદા થાય અને ખોટી દવા લેવાઈ જવાની આશંકા રહે, તે જાહેર આરોગ્ય (Public Health) માટે અત્યંત ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે.” આવી સ્થિતિમાં દર્દીને જો ખોટી દવા મળી જાય તો તેની તબિયત સુધરવાને બદલે વધુ બગડી શકે છે.
કેવી રીતે સર્જાયો આખો વિવાદ? (The Confusion)
કમિશનર તુકારામ મુંઢેના જણાવ્યા અનુસાર, કેડિલા કંપનીને અગાઉ રેનિટિડીન ઘટક આધારિત ‘એસીલોક ૧૫૦’ અને ‘એસીલોક ૩૦૦’ બનાવવા માટે મંજૂરી (Approval) મળી હતી. પરંતુ પાછળથી કંપનીએ ફેમોટિડીન ઘટક આધારિત દવાઓને ‘એસીલોક ૧૫૦ પ્લસ’ અને ‘એસીલોક ૩૦૦ પ્લસ’ ના નામે લગભગ એક સરખી જ બ્રાન્ડિંગ અને પેકિંગ સાથે બજારમાં ઉતારી દીધી હતી. આ સરખા નામોને કારણે મેડિકલ સ્ટોર્સ અને ગ્રાહકોમાં ભારે ભ્રમની સ્થિતિ પેદા થઈ હતી.
જુદા જુદા ગોડાઉનમાંથી કરોડોની દવાઓ ઝડપાઈ (Seizure Details)
એફડીએ દ્વારા ૯ અને ૧૦ જુલાઈના રોજ હાથ ધરવામાં આવેલા સ્પેશિયલ ઇન્સ્પેક્શન (Inspection) દરમિયાન પુણે, નાગપુર અને ઠાણે જિલ્લાના ભિવંડી ખાતે આવેલા કંપનીના મોટા ગોડાઉનોમાંથી કુલ ૨,૪૫,૩૭,૪૯૦ રૂપિયાની દવાઓનો જથ્થો જપ્ત કરવામાં આવ્યો છે. એફડીએના મતે, દવાના મૂળ બંધારણમાં ફેરફાર કર્યા પછી પણ તેને એક સરખા નામ સાથે બજારમાં વેચવી એ સરકારી માર્ગદર્શિકા (Guidelines) ની વિરૂદ્ધ છે. આ મામલે હાલ વધુ તપાસ ચાલુ છે અને રિપોર્ટના આધારે ડ્રગ્સ એન્ડ કોસ્મેટિક્સ એક્ટ, ૧૯૪૦ (Drugs and Cosmetics Act, 1940) હેઠળ કંપની સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.મહારાષ્ટ્ર FDA એ બ્રાન્ડ નેમમાં સમાનતાને કારણે કેડિલા ફાર્માની એસીલોક ૧૫૦ પ્લસ અને એસીલોક ૩૦૦ પ્લસ દવાઓના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે અને પુણે-ઠાણેના ગોડાઉનમાંથી ૨.૪૫ કરોડનો સ્ટોક જપ્ત કર્યો છે.
