ભારત આજે વિશ્વના એવા દેશોમાં સામેલ છે જ્યાં મોબાઈલ ડેટા સૌથી સસ્તો મળે છે. પરંતુ, શું આ સસ્તું ઇન્ટરનેટ હવે ભૂતકાળ બની જશે? તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, ભારત સરકાર મોબાઈલ ડેટાના વપરાશ પર નવો ટેક્સ લાદવાની ગંભીર વિચારણા કરી રહી છે. જો આ પ્રસ્તાવ મંજૂર થાય છે, તો સામાન્ય જનતાના મોબાઈલ બિલમાં મોટો ઉછાળો આવી શકે છે.
આ લેખમાં આપણે વિગતે જાણીશું કે આ ટેક્સનું મોડલ શું હોઈ શકે, સરકાર શા માટે આ નિર્ણય લેવા માંગે છે અને તેની સામાન્ય નાગરિકોથી લઈને ટેલિકોમ કંપનીઓ પર શું અસર પડશે.
શું છે સરકારનો નવો ટેક્સ પ્લાન?
તાજેતરમાં ટેલિકોમ સેક્ટરની એક ઉચ્ચ સ્તરીય રિવ્યૂ બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં સરકારની આવક વધારવા અને ટેલિકોમ ક્ષેત્રના માળખાકીય સુધારા માટે ‘ડેટા ટેક્સ’ (Data Tax) નો મુદ્દો ચર્ચાયો હતો.
અહેવાલો અનુસાર, ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ટેલિકોમ્યુનિકેશન (DoT) ને આ બાબતે તપાસ કરવાના આદેશ આપવામાં આવ્યા છે. સરકાર એ જાણવા માંગે છે કે શું ડેટાના વપરાશ (Data Consumption) ના આધારે ટેક્સ વસૂલવો ટેકનિકલી શક્ય છે? જો હા, તો તેનું માળખું કેવું હોવું જોઈએ?
કેટલો ટેક્સ લાગી શકે?
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર 1 GB મોબાઈલ ડેટા પર 1 રૂપિયો ટેક્સ લગાવવાના વિકલ્પ પર વિચાર કરી રહી છે.
-
જો તમે દર મહિને 30 GB ડેટા વાપરો છો, તો તમારે 30 રૂપિયા વધારાનો ટેક્સ ચૂકવવો પડી શકે છે.
-
આ ટેક્સ હાલના 18% GST ઉપરાંતનો હોઈ શકે છે.
સરકારને કેટલી કમાણી થશે?
ભારતમાં ઇન્ટરનેટ યુઝર્સની સંખ્યા કરોડોમાં છે. સરેરાશ ભારતીય યુઝર દર મહિને 15 થી 20 GB ડેટા વાપરે છે.
-
જો 1 રૂપિયો પ્રતિ GB લેખે ટેક્સ લેવામાં આવે, તો સરકારની તિજોરીમાં દર વર્ષે અંદાજે 22,900 કરોડ રૂપિયા થી વધુની વધારાની આવક થઈ શકે છે.
-
આ રકમનો ઉપયોગ દેશમાં 5G અને આવનારા 6G નેટવર્કના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરવા માટે થઈ શકે છે.
ભારતમાં ડેટા વપરાશ કેમ આટલો ઊંચો છે?
ભારત આજે “ડેટા હંગ્રી” (Data Hungry) રાષ્ટ્ર બની ગયું છે. તેના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
-
સસ્તા પ્લાન્સ: જિયોના આગમન પછી ભારતમાં ડેટાના ભાવ વિશ્વમાં સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચ્યા છે.
-
વીડિયો સ્ટ્રીમિંગ: YouTube, Netflix અને Hotstar જેવા પ્લેટફોર્મ પર વીડિયો જોવાનું પ્રમાણ વધ્યું છે.
-
સોશિયલ મીડિયા અને રીલ્સ: Instagram અને Facebook પર રીલ્સ જોવાની આદતે ડેટાના વપરાશમાં 40% નો વધારો કર્યો છે.
-
ઓનલાઇન ગેમિંગ: BGMI અને Free Fire જેવી ગેમ્સ યુવાનોમાં ખૂબ લોકપ્રિય છે, જે ભારે ડેટા વાપરે છે.
સામાન્ય જનતા પર શું અસર થશે?
જો સરકાર આ ટેક્સ લાગુ કરે છે, તો તેની સીધી અસર મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગ પર પડશે.
વધારાનો આર્થિક બોજ
હાલમાં આપણે રિચાર્જ વખતે 18% GST ચૂકવીએ છીએ. જો 1 GB પર 1 રૂપિયો ટેક્સ લાગે, તો મહિનાનો ખર્ચ 50 થી 100 રૂપિયા વધી શકે છે. જે લોકો વર્ક ફ્રોમ હોમ (Work from Home) કરે છે અથવા ઓનલાઇન અભ્યાસ કરે છે, તેમના માટે આ ખર્ચ ઘણો મોટો સાબિત થશે.
ડિજિટલ ઇન્ડિયાના લક્ષ્યાંક પર અસર
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ‘ડિજિટલ ઇન્ડિયા’ અભિયાન હેઠળ છેવાડાના ગામડા સુધી ઇન્ટરનેટ પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય છે. જો ડેટા મોંઘો થશે, તો ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ઇન્ટરનેટનો ફેલાવો ધીમો પડી શકે છે.
ટેલિકોમ કંપનીઓનો પક્ષ
ટેલિકોમ કંપનીઓ પહેલેથી જ દેવામાં ડૂબેલી છે અથવા તો તેમના નફાના ગાળા (Margins) ખૂબ ઓછા છે.
-
નવી સિસ્ટમની જરૂરિયાત: ડેટા વપરાશ પર ટેક્સ ગણવા માટે કંપનીઓએ તેમના સોફ્ટવેર અને બિલિંગ સિસ્ટમમાં મોટા ફેરફાર કરવા પડશે.
-
ગ્રાહકોનો ઘટાડો: જો કિંમતો વધશે, તો લોકો ડેટાનો ઉપયોગ ઓછો કરશે, જેનાથી કંપનીઓની સરેરાશ આવક (ARPU) પર અસર પડી શકે છે.
શું અન્ય દેશોમાં આવો ટેક્સ છે?
વિશ્વના મોટાભાગના દેશોમાં ડેટાના વપરાશ પર અલગથી ટેક્સ હોતો નથી, પરંતુ સર્વિસ ટેક્સ કે વેટ (VAT) લેવામાં આવે છે.
-
યુગાન્ડા જેવા કેટલાક દેશોએ સોશિયલ મીડિયા ટેક્સ લગાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જેનો ભારે વિરોધ થયો હતો.
-
ભારત જો આ ટેક્સ લાવશે, તો તે વિશ્વના જૂજ દેશોમાં સામેલ થશે જે ડેટા વોલ્યુમ પર ટેક્સ લે છે.
