LPG : પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સૈન્ય સંઘર્ષ અને યુદ્ધની પ્રતિકૂળ અસરો હવે ભારતીય ઉર્જા ક્ષેત્ર અને સામાન્ય ગ્રાહકોના રસોડા સુધી પહોંચી ગઈ છે. અખાતી દેશોમાંથી આવતા પ્રવાહી પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) ના આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાયમાં મોટો વિક્ષેપ પડવા ઉપરાંત ભાવમાં આવેલા સતત ઉછાળાને કારણે ચાલુ નાણાકીય વર્ષના એપ્રિલથી ઓગસ્ટ મહિના દરમિયાન દેશમાં એલપીજી ગ્રાહકોની સંખ્યામાં ૬૨ લાખનો ચોંકાવનારો ઘટાડો નોંધાયો છે.
છેલ્લા એક દાયકા કરતાં વધુ સમયગાળામાં ભારતમાં એલપીજી સિલિન્ડર વાપરતા સક્રિય ગ્રાહકોની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો હોય તેવી આ પ્રથમ ઐતિહાસિક ઘટના છે.
ગ્રાહક સંખ્યા ૩૩.૩૯ કરોડથી ઘટીને ૩૨.૭૭ કરોડ થઈ
-
સપ્ટેમ્બરની સ્થિતિ: સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ ના પ્રારંભે દેશમાં કુલ LPG ગ્રાહકોની સંખ્યા ઘટીને ૩૨.૭૭ કરોડ થઈ ગઈ છે.
-
એપ્રિલ પૂર્વેની સ્થિતિ: વર્તમાન નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતમાં એટલે કે એપ્રિલ ૨૦૨૬ પહેલાં આ સંખ્યા ૩૩.૩૯ કરોડ નોંધાયેલી હતી.
-
નવા કનેક્શન પર બ્રેક: યુદ્ધને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ જતાં સરકારી ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ પર સપ્લાય મેનેજમેન્ટનું ભારે દબાણ સર્જાયું હતું, જેના કારણે સરકારી કંપનીઓને નવા કનેક્શન ફાળવવાનું કામકાજ અસ્થાયી ધોરણે મર્યાદિત કે સ્થગિત કરવાની ફરજ પડી હતી.
અખાતી દેશો પર ૯૦% નિર્ભરતા બની મોટો પડકાર
સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યા પહેલાં ભારતની કુલ LPG આયાતમાં આશરે ૯૦ ટકા જેટલો જંગી હિસ્સો અખાતી દેશો (મિડલ ઈસ્ટ) નો રહેતો હતો:
-
ઈરાન અને તેની આસપાસના જળમાર્ગોમાં પેદા થયેલી યુદ્ધની સ્થિતિના કારણે દરિયાઈ માર્ગે આવતા એલપીજી કાર્ગો અને સપ્લાય પર ગંભીર અસર પડી છે.
-
વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ અને ગેસના વધતા ભાવોના કારણે સ્થાનિક બજારમાં પણ સબસિડી વગરના અને કોમર્શિયલ સિલિન્ડરોના ભાવ વધારવાનું દબાણ સતત વધી રહ્યું છે, જેથી ગ્રામીણ અને મધ્યમવર્ગીય ગ્રાહકો ફરીથી વૈકલ્પિક ઈંધણ તરફ વળવા મજબૂર બન્યા છે.
૧૦ વર્ષની અવિરત વૃદ્ધિ પર લાગી બ્રેક
દેશમાં પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના અને ડિજિટલ વિતરણ વ્યવસ્થાને પગલે છેલ્લા એક દાયકામાં એલપીજી કનેક્શનની સંખ્યામાં ઐતિહાસિક વધારો જોવા મળ્યો હતો:
આમ, છેલ્લા એક દાયકાથી વાર્ષિક ધોરણે સતત ઉપર જઈ રહેલા એલપીજી ગ્રાહકોના ગ્રાફ પર વર્તમાન વૈશ્વિક ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) તણાવ અને પુરવઠા ખેંચે આકરી બ્રેક લગાવી દીધી છે.
