સાડીના પાલવ પર દેવી-દેવતાના ચિત્રો છાપવા તે ધાર્મિક લાગણી દુભાવવાનો ગુનો નથી: ગુજરાત હાઇકોર્ટનો ચુકાદો

ગુજરાત હાઈકોર્ટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, દેવી-દેવતા કે પૂજનીય પ્રતીકોના કલાત્મક ચિત્રો ધરાવતી સાડી કે અન્ય કાપડનું માત્ર છાપકામ કે વેચાણ કરવું – ભલે તે સાડીની નીચેની કિનારી (બોર્ડર) કે પાલવ (પલ્લુ) પર હોય – તેને આપમેળે જાણીજોઈને, બદઇરાદાપૂર્વક અથવા જાહેર વ્યવસ્થા ખોરવવા અને ધાર્મિક લાગણીઓ દુભાવવાના ઈરાદાથી કરાયેલું ગુનાહિત કૃત્ય માની શકાય નહીં.

જસ્ટિસ પી.એમ. રાવલે સુરતના એક સાડીના વેપારી સામે કોઈ વર્ગના ધર્મ કે ધાર્મિક માન્યતાઓનું અપમાન કરવા તેમજ સાડીના પાલવ અને નીચેના ભાગે ભગવાન ગૌતમ બુદ્ધના ચિત્રો છાપીને વેચવા બદલ નોંધાયેલી પોલીસ ફરિયાદ (FIR) રદબાતલ ઠરાવતાં આ મહત્વપૂર્ણ કાનૂની બાબત સ્પષ્ટ કરી હતી.

બદઇરાદો અને જાણીજોઈને કરેલું અપમાન હોય તો જ કલમ-૨૯૫ હેઠળ ગુનો બને

હાઈકોર્ટે કાયદાકીય જોગવાઈઓની છણાવટ કરતાં જણાવ્યું હતું કે:

• ઈરાદો મહત્વનો છે: આઈપીસી (IPC) ની કલમ-૨૯૫ હેઠળ માત્ર એવા જ અપમાનજનક કૃત્યો અથવા અપમાન કરવાના પ્રયાસોને સજાપાત્ર ગણવામાં આવે છે, જે નાગરિકોના કોઈ ચોક્કસ વર્ગની ધાર્મિક લાગણીઓને દુભાવવાના જાણીજોઈને અને દૂષિત (દુષ્ટ) ઈરાદાથી કરવામાં આવ્યા હોય.

• બદઇરાદા વગર ગુનો નહીં: કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો ધર્મનું અપમાન અથવા જે-તે વર્ગની ધાર્મિક લાગણીઓ દુભાવવાનું કૃત્ય જાણીબુઝીને કે દૂષિત ઈરાદાથી કરવામાં ન આવ્યું હોય, તો તે આ કલમની જોગવાઈઓ હેઠળ ગુનાની શ્રેણીમાં આવતું નથી.

વેપારી માત્ર બજારના વલણ મુજબ ધંધો કરી રહ્યા હતા

કેસની વિગતો અને રેકોર્ડ પરથી સામે આવ્યું હતું કે, અરજદાર વેપારીએ સાડીઓ અને ડ્રેસ મટિરિયલ પર ભગવાન ગૌતમ બુદ્ધના ચહેરાની છબીઓ છપાવી હતી, જે વસ્ત્રના નીચેના ભાગ, બોર્ડર કે પલ્લુના વિસ્તારને આવરી લે છે.

• અદાલતે નોંધ્યું કે, આ કેસમાં એવું કંઈ જ જણાતું નથી જે કોઈ ચોક્કસ વર્ગના ધર્મ કે ધાર્મિક માન્યતાઓના અપમાન અથવા અપમાનના પ્રયાસનો સંકેત આપે. ખાસ કરીને, અહીં એવો કોઈ ઈરાદો કે દૂષિત કૃત્ય દેખાતું નથી કે જેનો ઉદ્દેશ્ય કોઈ વર્ગની ધાર્મિક લાગણીઓને ભડકાવવાનો કે ઠેસ પહોંચાડવાનો હોય.

• અરજદાર એક વ્યાપારી છે, જે પ્રવર્તમાન બજારના વલણો, ફેશન અને ડિઝાઇન મુજબ સાડી તથા ડ્રેસ મટિરિયલના વેપારના સામાન્ય વ્યવસાયમાં રોકાયેલા છે.

વેપારી વિરુદ્ધની તમામ કાર્યવાહી રદબાતલ ઠરાવાઈ

હાઈકોર્ટે ઉમેર્યું કે, દેવી-દેવતા અથવા આદરણીય પ્રતીકના કલાત્મક ચિત્રણવાળા કાપડની સામગ્રીનું માત્ર છાપકામ કે વેચાણ – ભલે તે વસ્ત્રના નીચેના ભાગે બોર્ડર કે પલ્લુ પાસે હોય – તેને આપમેળે ઈરાદાપૂર્વકની દૂષિત ભાવનાથી પ્રેરાયેલું અથવા જાહેર વ્યવસ્થાને ખોરવવાના ઈરાદાથી કરવામાં આવેલું કૃત્ય માની શકાય નહીં.

આમ, અરજદાર વેપારી સામે ધર્મના ગંભીર અપમાનનો અથવા ધાર્મિક લાગણી દુભાવવાનો અને જાહેર વ્યવસ્થામાં ખલેલ પહોંચાડવાનો પ્રાથમિક કેસ બનતો ન હોવાથી, હાઇકોર્ટે સુરતના આ વેપારી વિરૂદ્ધની ફરિયાદ અને કાનૂની કાર્યવાહીને સંપૂર્ણપણે રદબાતલ ઠરાવી હતી.

Featured Image

અહીં રજૂ છે ગુજરાત હાઈકોર્ટના પરિસરની એક જીવંત તસવીર, જ્યાં કાયદા અને ન્યાયના મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓ દ્વારા નાગરિકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવામાં આવે છે.